Բուժաշխատողները նամակ են հանձնել Հայաստանի խորհրդարան՝ համընդհանուր բժշկական ապահովագրության համակարգում սրբագրումներ կատարելու համար լսումներ անցկացնելու պահանջով

Արմինֆո. Բուժաշխատողները բողոքի ակցիա են իրականացրել Հայաստանի խորհրդարանի դիմաց և  նամակ են փոխանցել օրենսդիր մարմնին, պահանջելով անցկացնել խորհրդարանական լսումներ ՝ համընդհանուր բժշկական ապահովագրության թերություններն ու ռիսկերը քննարկելու և անհրաժեշտ սրբագրումներ կատարելու համար:

Նրանք կոչ են արել հաշվի առնել բուժաշխատողների իրավունքները և լուծել համակարգի ներդրման ընթացքում առաջացած բազմաթիվ խնդիրները: Բժիշկ Գևորգ Գրիգորյանը լրագրողների հետ զրույցում ընդգծել է, որ խորհրդարանական լսումներն իրենց բողոքները տեղ հասցնելու միակ միջոցն են: Նրա խոսքով՝ ներկայումս գոյություն ունի ռեպրեսիվ մեխանիզմ՝ աշխատանքից ազատման սպառնալիքներ, բժիշկների նկատմամբ ճնշման գործադրում, ինչը խոչընդոտում է իրենց խնդիրների բարձրաձայնմանը:

"Առողջության իրավունք" հասարակական կազմակերպության նախագահ Անուշ Պողոսյանն, իր հերթին, խոսել է այն դժվարությունների մասին, որոնց բախվել են բուժաշխատողները բժշկական ապահովագրության համակարգի ներդրումից հետո: Նա նշել է, որ բազմաթիվ բողոքներ է ստացել այն մասին, որ աշխատավարձերը, բավական չէ, ուշացումով են վճարվում, նաեւ զգալիորեն պակասել են, քան եղել են:

"Հիվանդանոցի աշխատողները 30%-ով պակաս աշխատավարձ են ստանում, իսկ պոլիկլինիկաներում՝ երկու և, նույնիսկ, երեք անգամ քիչ։ Բացի այդ, աշխատավարձը վճարվել է ուշացումով՝ միայն փետրվարի 20-ին։ Ի պատասխան դրա՝ առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանը խնդրել է ըմբռնումով մոտենալ, քանի որ սա նոր համակարգ է", - պատմել է Պողոսյանը։

Բժշկական ապահովագրության համակարգի ամենամեծ բացթողումը նա համարել է ինչպես բուժաշխատողների, այնպես էլ քաղաքացիների՝  իիրենց  իրավունքների մասին պատշաճ տեղեկացվածության բացակայությունը: Բացի այդ, ինչպես հիշեցրել է Պողոսյանը, համակարգը գործարկվել է հունվարի 1-ին՝ առանց հիվանդանոցների հետ նախնական պայմանագրերի եւ առանց Բժշկական ապահովագրության հիմնադրամի ժամանակին ստեղծման, ինչը հանգեցրել է լուրջ խնդիրների։

"Այսօր բուժաշխատողները մեծ ծանրաբեռնվածության են բախվում, քանի որ բժիշկները ստիպված են զբաղվել անհասկանալի փաստաթղթերով։ Իսկ ArmMed (Հայաստանի էլեկտրոնային առողջապահության միասնական տեղեկատվական համակարգ - խմբ.) կայքի աշխատանքի խափանումները կարող են ժամեր տևել, ինչը դժվարացնում է դեղերի դուրս գրումը", - նշել է Պողոսյանը։

Այս իրավիճակի արդյունքում, նրա ասելով, ծանրաբեռնվածությունն ընկել է նաև հիվանդանոցների վրա, քանի որ ոչ բարդ դեպքերում բուժառուները հաճախ դիմում են օգնության, ինչը հանգեցնում է հերթերի ձևավորման: "Այսպիսով, ամբողջ բժշկական համակարգը գտնվում է մեծ ծանրաբեռնվածության տակ", - նշել է Պողոսյանը:

"Անհրաժեշտ է վերանայել նաև սակագները ։ Քանի որ, երբ "քեյսերը" վճարվում են ինքնարժեքից ցածր, դա հանգեցնում է "սև շրջանառության" և բժիշկների կողմից բժշկական ապահովագրությամբ հիվանդներին սպասարկելու դժկամության", - հավելել է ՀԿ նախագահը։

Վերն ասվածի առնչությամբ նա նշել է, որ իրենց պահանջները հետևյալն են․ լսել մասնագիտական հանրությանը, համատեղ քննարկումներ անցկացնել օրենսդիր մարմնում և ճիշտ հաշվարկներ կատարել, որպեսզի հիվանդանոցները շահագրգռված լինեն հիվանդների որակյալ սպասարկմամբ, իսկ բուժաշխատողները ստանան արժանապատիվ աշխատավարձ:

Հիշեցնենք, որ պարտադիր բժշկական ապահովագրությունը ենթադրում է համակարգի փուլային ներդրում ՝ երեք տարվա ընթացքում ։ Առաջին փուլը մեկնարկել է 2026 թվականի հունվարի 1-ից. համակարգում ներգրավված են մինչև 18 տարեկան երեխաներ, 65 և բարձր տարիքի անձինք (նույնիսկ եթե նրանք աշխատում են), 18-65 տարեկան հաշմանդամներ, սոցիալապես անապահով ընտանիքների անդամներ և 200 000 դրամից ավելի աշխատավարձ ստացող քաղաքացիներ: Ապահովագրի բազային արժեքը 2026 թվականին կկազմի 129,6 հազար դրամ (ամսական 10800 դրամ): Այդ գումարի մի մասը փոխհատուցվում է "Զինապահ" զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին վճարումներից։ 2021 թվականին բարձրացված այս վճարումներն այժմ վերադարձվում են նախկին 1000 դրամ մակարդակին ՝ անկախ աշխատավարձից ։ Շահառուին երկրորդ մասը կփոխհատուցվի ֆիզիկական անձանց տարեկան եկամուտների հայտարարագիրը ներկայացնելիս։ Սակայն 2026 թվականին այդ գումարները պետբյուջեով փոխհատուցվում են ամսական կտրվածքով։ Ապահովագրական հատուցումն իրականացվելու է հարկային գործակալի կողմից, այսինքն ՝ այն պահվելու է աշխատավարձից այնպես, ինչպես պահվում են եկամտահարկը, սոցիալական վճարը և այլն: Ընթացիկ տարում համակարգի շահառու են դառնալու նաև անհատ ձեռնարկատերերը, որոնք ինքնուրույն պետք է վճարեն ապահովագրավճարը: Ընդհանուր առմամբ, 2026 թվականին բժշկական ապահովագրությունը կծածկի մոտ 1,6 միլիոն մարդու։ Համակարգի կառավարման համար ստեղծվել է պետական հիմնադրամ: Երեք ամիս այն կգործի ժամանակավոր կառավարման ներքո, այնուհետև պետական մրցութային հանձնաժողովը կձևավորի դրա տնօրենների խորհուրդ, որը, ինչպես ասվել է ՊԲԱ ներդրման հայեցակարգում, կգլխավորի առողջապահության նախարարը: Նշենք, որ ըստ ACSES-ի վերլուծական ակնարկի, համընդհանուր բժշկական ապահովագրության ներկայիս մոդելը լուրջ նահանջ է շուկայական տնտեսության սկզբունքներից, ինչը ռիսկեր է ստեղծում ոլորտի երկարաժամկետ ներդրումային գրավչության համար:

Մասնավորապես, ֆինանսական հաշվարկները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականին ներդրված համակարգը, լավագույն դեպքում, կապահովի առողջապահության ծախսերի մոտ 23% - ը, ինչը ցածր է փաստաթղթում դիտարկված երկրների ցուցանիշներից (ամենացածր ցուցանիշը Հունաստանում է ՝ 32%) ։ Բացի այդ, միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ առաջարկվող մոդելի, առողջապահական ենթակառուցվածքի և ֆինանսավորման ցածր մակարդակի պայմաններում Հայաստանում հիվանդների բավարարվածությունը, ամենայն հավանականությամբ, ավելի ցածր կլինի, քան դիտարկվող երկրների միջին ցուցանիշը, ինչը կարող է ստվերել բարեփոխումը: Իսկ փաստացի գների և առավելագույն փոխհատուցումների/փոխհատուցման գների սահմանումն առանձին դեպքերում կարող է հանգեցնել նաև ստվերային շրջանառության ավելացման, մասնավորապես, երբ փաստացի գինը կրկնակի գերազանցում է սահմանված փոխհատուցման գումարը, և քաղաքացին ստիպված է տարբերությունը հավելյալ վճարել կանխիկ եղանակով: