Արմինֆո.ՙԺառանգություն՚ կուսակցության փոխնախագահ Արմեն Մարտիրոսյանն ԱրմԻնֆո-ին հարցազրույցում խոսում է Հայաստանի ներքաղաքական ճգնաժամի մասին, թվարկում դրա պատճառները, նկարագրում իրավիճակից հնարավոր ելքի ճանապարհները, ինչպես նաև կանխատեսում իշխանության վարքագծի հնարավոր սցենարները 2017 թ. խորհրդարանական ընտրություններում և հետընտրական շրջանում:
Ի՞նչ նոր բան ներմուծեց ՙՍասնա ծռերի՚ խռովությունը Հայաստանի ներքաղաքական օրակարգում:
ՙՍասնա ծռերի՚ խռովությունն արձանագրեց հայ հասարակության որոշակի մասի մոտ անօրինականության, թալանի, իշխանությունների համակարգային կոռուպցիայի դեմ պայքարի այլընտրանքային մեթոդների բացակայությունը, զենքը ձեռքին այդ խնդիրները լուծելուց բացի: Բարեբախտաբար, դեռևս Հայաստանում անհրաժեշտ փոփոխությունները զենքի միջոցով չեն իրականացվում: ՙՍասնա ծռերի՚ գլխավոր նպատակն, այնուամենայնիվ, ժողովրդական դժգոհության ալիքի միջոցով այդ փոփոխությունների անհրաժեշտության նկատմամբ ուշադրություն հրավիրելն էր: Կարծում եմ, որ այժմ մենք գտնվում ենք այդ ալիքի ձևավորման փուլում: Արդյոք հաջողությամբ կպսակվի այդ նախաձեռնությունը, առայժմ չեմ կարող ասել: Դա կախված է մի շարք գործոններից: Սակայն, եթե քաղաքական ճգնաժամի տվյալ փուլում բարձրացված հարցերը քաղաքական լուծում չստանան, հաջորդ փուլում այդ նույն խնդիրները կլուծվեն զենքի միջոցով, ինչը կարող է ուղեկցվել շատ բացասական և անցանկալի հետևանքներով:
Բոլորի՞ համար:
Կարծում եմ՝ ոչ միայն իշխանությունների, այլև բոլորիս համար: Դեռևս երկիրը գտնվում է խաղաղ հեղափոխության փուլում, քանի որ ավելի քան ակնհայտ է, որ տնօրինելով նման քանակության զենքի՝ ՙՍասնա ծռերը՚ ցանկության դեպքում կարող էին իշխանափոխությանն ուղղված զինված գործողություններ իրականացնել: Եվ այն, որ նրանք զերծ մնացին նման քայլից, իսկ հետո ազատ արձակեցին բոլոր պատանդներին, վկայում է այն մասին, որ զինված խմբավորումը ձգտել է բացառապես ժողովրդական ապստամբության սկիզբ դնել:
Զերծ մնացին իշխանափոխությանն ուղղված զինված գործողությունների՞ց:
Միանշանակ: Ցավոք, ՙՍասնա ծռերի՚ գործողությունների ընթացքում զոհվեցին ոստիկաններ, սակայն արդար դատարանը ցանկության դեպքում կարող է եզրակացության գալ, որ դա իրավիճակային բնույթ է կրել և ամենևին պլանավորված չի եղել: Հետևաբար՝ 2016 թ. հուլիսը 1999 թ. հոկտեմբերի հետ համեմատել, ինչպես ոմանք փորձում են անել, միանշանակ չի կարելի:
Ստեղծված քաղաքական ճգնաժամից ելքի ի՞նչ ճանապարհ եք տեսնում:
Կարծում եմ՝ ստեղծված քաղաքական ճգնաժամից Հայաստանի ելքի երեք ճանապարհ կա. առաջինը պայմանավորված է իշխանության՝ հասարակության ակտիվ պայքարի ընկալմամբ, ինչից հետո իշխանությունը և հասարակությունը միասին Հայաստանում արմատական փոփոխությունների կգնան, երկրորդ ճանապարը հարկադրված զինված պայքարն է այդ նույն փոփոխությունների համար, ինչը կարող է ուղեկցվել խիստ բացասական հետևանքներով: Այս սցենարը հնարավոր է բացառապես իշխանության ջանքերով՝ այլ ճանապարհ չթողնելով ժողովրդին: Եվ, վերջապես, երկիրն ուղղակի կարող է չհասնել երկրորդ սցենարին և կորցնել պետականությունը: Համոզված եմ, որ հուլիսի 17-ից հետո Հայաստանում, իրոք, փոխվեց իրավիճակը: Ակնհայտ է, որ ՙՍասնա ծռերի՚ կողմից ջուրը նետված քարը, այսպես թե այնպես, լուրջ ալիք կբարձրացնի:
Արդյո՞ք կապ եք տեսնում 2016 թ. ապրիլյան և հուլիսյան իրադարձությունների միջև:
2016 թ. ապրիլյան և հուլիսյան իրադարձությունների միջև տրամաբանական կապ կա: ՙՍասնա ծռերի՚ միջուկը կազմել են ազատամարտիկները, ովքեր իրենց երիտասարդությունը, առողջությունը և կյանքն են նվիրել Արցախի ազատագրական պայքարին: Եվ այսօր տեսնելով, որ իրենց պայքարի օբյեկտը վտանգի տակ է գտնվում, անտարբեր մնալ չէին կարող: Հաշվի առնելով, որ ՙՍասնա ծռերի՚ 5 պահանջից 2-մ անմիջականորեն վերաբերել է Հայաստան-Արցախ հարցերի շրջանակին, կարծում եմ, կապը միանշանակ է:
Ձեր խոսքերից պարզ է դառնում, որ Հայաստանում ի հայտ է եկել ոչ միայն արմատականություն, այլ նաև՝ արմատականության պահանջարկ: Արդյո՞ք իշխանությունը կարող է կասեցնել այդ միտումները՝ բողոքական շարժման առաջնորդներին և մասնակիցներին բանտարկելով:
Բողոքական շարժումների մասնակիցներին և առաջնորդներին բանտարկելով՝ իշխանություններին թվում է, թե իրենք կասեցնում են արմատական տրամադրությունները: Մինչդեռ իրականում այդ միջոցները միայն խթանում են արմատականությունը:
Արյունահեղությունն իր բոլոր մինուսներով ոչ արագ, բայց՝ ինքնամաքրման ճանապարհ է: Դա հնարավոր ուղիներց մեկն է՝ չնայած անձամբ ես խաղաղ, անարյուն հեղափոխության կողմնակից եմ, ինչը նույնպես հնարավոր ճանապարհ է: Օրինակ՝ ֆրանսիական արյունահեղ հեղափոխությունները, որոնք, վերջիվերջո, հանգեցրեցին ներկայիս ժողովրդավարական Ֆրանսիայի առաջացմանը: ԱՄՆ-ին դրա համար երկու արյունալի պատերազմ պահանջվեց՝ անկախության և ստրկության վերացման համար:
Արդյո՞ք շանսեր կան, որ իշխանությունը, հասկանալով իրավիճակի ողջ լրջությունը, կփորձի ինքնուրույն իրականացնել բոլոր այդ բարեփոխումները:
Հայաստանում արմատական բարեփոխումներ իրականացնելու իշխանությունների փորձը ներքաղաքական ճգնաժամի կարգավորման հիանալի սցենար կհանդիսանար: Սակայն, միաժամանակ համոզված եմ, որ փտած համակարգի բարեփոխում իրականացնելով՝ իշխանությունն անխուսափելիորեն կկորցնի այդ իշխանությունը: Խորը բարեփոխումները մահ կլինեն գործող իշխանության համար, քանի որ կհանգեցնեն օլիգոպոլիաների վերացման, որոնք կկորցնեն պետական ռեսուրսների մենաշնորհային օգտագործման միջոցով բարգավաճման հնարավորությունը: Միաժամանակ դա կհանգեցներ պետության աստիճանական առողջացման, քանի որ ՙվերևից՚ փոփոխությունները միշտ ավելի արդյունավետ են, քան ՙներքից՚ պարտադրված փոփոխությունները: Սակայն, ցավոք, իշխանությունների սադիզմի, խաղաղ ցուցարարների նկատմամբ հատուկ միջոցների կիրառման, զանգվածային ձերբակալությունների պայմաններում նման հեռանկարների մասին խոսել չենք կարող:
Դուք ՙՍասնա ծռերին՚ աջակցող շարժման ձերբակալված առաջնորդներից մեկն էիք: Ձեր կարծիքով, ո՞րն էր հուլիսին այդ ձերբակալությունների իշխանությունների շարժառիթը:
ՙՍասնա ծռերին՚ աջակցող շարժման առաջնորդներին ձերբակալելու իշխանությունների շարժառիթը մեկն էր՝ գլխատել ժողովրդական շարժումը, որն արդեն սկսել էր լրջորեն ճոճել պետությունը կառավարող նավը: Այդպիսով՝ իշխանություններն աստիճանաբար մեկուսացրեցին շարժումը համակարգող բոլոր մարդկանց, ինչից հետո ոստիկանական տեռորի միջոցով ցրեցին ցուցարարներին՝ ներխուժելով տներ և ահաբեկելով, ծեծի ենթարկելով խաղաց քաղաքացինեին: Այսինքն՝ դա արվել է բնակչությանն ահաբեկելու համար: Չեմ կարող չխոստովանել, որ կարճաժամկետ կտրվածքով այդ տեռորն արդյունավետ էր, քանի որ քաղաքական և հասարակական գործիչներից ոչ մեկը նույնիսկ չփորձեց պատասխանատվություն ստանձնել և գլխավորել շարժումը զանգվածային ձերբակալություններից հետո: Սակայն, դրա էֆեկտը երկար չի տևի, քանի որ վախի մթնոլորտի սերմանումը միմիայն ուժեղացրել է իշխանությունների նկատմամբ ատելությունը: Կարող եմ ասել, որ միջազգային հանրությունն այլևս մտադիր չէ հանդուրժել Հայաստանի իշխանությունների նման պահվածքը: Եվ ի տարբերություն Ռուսաստանի՝ Արևմուտքը հանդես եկավ Հայաստանում ժողովրդավարական գործընթացների պաշտպանությամբ՝ մատնանշելով ցուցարարների նկատմամբ ոստիկանների կողմից անհամաչափ ուժի կիրառումը:
Հուլիսին բոլորս ականատես դարձանք Հայաստանի քաղաքական կուսակցությունների պասսիվության: Ինչո՞ւ և ո՞ւր անհետացան հանրապետականները՝ պարզ է, անհասկանալի է, թե ուր անհետացավ ընդդիմությունը…
Կառավարող կուսակցության հետ կապված ամեն ինչ պարզ է, քանի որ ՀՀԿ-ն քաղաքակն ուժ չէ. այն միայն կառավարող ռեսուրս է: Իսկ մնացած կուսակցությունների պասսիվությունը, հասարակության, ժողովրդի կողմից նրանց չընդունվելը վերջիններիս նախկին գործունեության հետևանք է: Ժողովուրդը շատ լավ տեսնում է, որ քաղաքական կուսակցությունները, չպաշտպանելով իր շահերը, խորհրդարանում այլ հարցեր են լուծում՝ բացառապես արևի տակ տեղ ապահովելով իրենց համար:
Նախորդ բոլոր համապետական ընտրություններում մրցակցության խաբուսիկություն պահպանող գրեթե բոլոր ուժերի քաղաքական արժեզրկման պայմաններում ինչպե՞ս են հանրապետականները հերթական հաղթանակ ապահովելու 2017 թ. գարնանը:
Նախորդ բոլոր համապետական ընտրություններում մրցակցության խաբուսիկություն պահպանող գրեթե բոլոր ուժերի քաղաքական արժեզրկման պայմաններում հանրապետականները հերթական հաղթանակ կապահովեն 2017 թ. գարնանը, ինչպես մինչ օրս է արվել: Կարծում եմ, որ իշխանության ձևավորման այդ անօրինական մեխանիզմը կրկին կաշխատի, և մենք նորից կունենանք ոչ լեգիտիմ իշխանություն: Նրանք ուղղակի ՙքվոտավորմանն՚ այլընտրանք չունեն, ինչում իշխանությունները մեծ վարպետ են: Ապրիլյան պատերազմից հետո Հրազդանի քաղաքապետի ընտրություններն ակնհայտորեն ցույց տվեցին, որ գործող իշխանությունների նախապատվությունները և ախորժակը չի փոխվել: Համենայն դեպս, այդ մասին է վկայում նաև 317 համայնքում տեղական ինքնակառավարման մարմինների սեպտեմբերյան ընտրություններին ՙնախապատրաստվելու՚ տրամաբանությունը:
Չնայած իշխանությունների նկատմամբ հասարակության միանշանակ վերաբերմունքին՝ այնուամենայնիվ, չեմ կարծում, թե ՙվերևում՚ հիմարներ են նստած, որոնք չեն կարողանում ցորենը զատել որոմից: Եվ չեմ կարծում, թե այդ մարդիկ չեն հասկանում, որ նման կերպ երկիր կառավարելը հղի է լուրջ հետևանքներով առաջին հերթին իրենց իսկ համար:
Ես նույնպես այդպես չեմ կարծում: Հակառակ դեպքում գործող իշխանությանը չէր հաջողվի այդքան երկար պաշտոնավարել: Ըստ որում, իշխանություններն այլ նպատակներ ունեն, որոնք ոչ մի կերպ չեն համապատասխանում պետականության, այդ պետությունում ժողովրդի և քաղաքացիական հասարակության պահպանման նպատակներին: Նրանք շատ լավ հասկանում են, որ անարդարություններ և մարդու իրավունքների ամենակոպիտ խախտումներ ստեղծելով երկրում՝ նպաստում են բնակչության արտագաղթին և տնտեսության ոչնչացմանը: Փորք և միջին բիզնեսից հետո արդեն հերթը հասել է խոշորին: Այլ կերպ ասած՝ այդ ամենն արվում է միանգամայն գիտակցված և նպատակադրված:
Բնակչության միգրացիան լավագուն նախադրյալ է ստեղծում իշխանության պահպանման համար՝ խոչընդոտելով դժգոհության կուտակմանը, ինչը կարող է պայթյունի հանգեցնել:
Հուլիսյան իրադարձությունները ցույց տվեցին նման քաղաքականության անկատարությունը, քանի որ նույնիսկ այդ պայմաններում փողոցներում սկսեց կրիտիկական դառնալու բոլոր նախադրյալներն ունեցող զանգված հավաքվել: Այդ պատճառով այն ցրվեց ոստիկանական տեռորի միջոցով: Այս առումով 2017 թ. խորհրդարանական ընտրությունները Հայաստանում անխուսափելիորեն կկեղծվեն և ՙկլեգիտիմացվեն՚՝ ոստիկանական մահակների և կրիմինալի միջոցով: Կարող եմ միայն ասել, որ Հայաստանում դժգոհության պոռթկման նախադրյալներն այսօր, ավելի, քան երբևէ, շատ են, և հանգեցնել այդ նախադրյալները կարելի է միայն երկրի կառավարման համակարգի արմատական բարեփոխման միջոցով:
Իրանագետ. Բաքվի՝ իր հզորության մասին քարոզչությունը թաքցնում է երկրի անկարողությունը սեփական բնակչությանը ջրով ապահովելու հարցում
Վերլուծաբան. Երևանի և Մոսկվայի միջև շարունակվող լարվածությունը կարող է հանգեցնել Ռուսաստանի կողմից նոր սահմանափակող միջոցառումների
Քաղաքագետ․ Ռուսաստանը հանրաքվեի միջոցով մտադիր է իմանալ, թե որ "ճամբարն" է ընտրելու Հայաստանը 
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
