Արմինֆո.Արցախի մշակութային ժառանգության մոնիթորինգով զբաղվող Caucasus Heritage Watch (CHW) կազմակերպությունը փաստաթղթերով ներկայացնում է օկուպացված Արցախում Ադրբեջանի կողմից հայկական պատմամշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացմանն ուղղված քաղաքականության ևս մեկ ծանրակշիռ վկայություն: Այդ մասին ահազանգում է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, "Ազգային" պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը:
"Ստեփանակերտի հուշահամալիրում գտնվող Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված հուշարձանի ամբողջական ոչնչացումը չի կարելի դիտարկել որպես եզակի դեպք. դա ակնհայտորեն տեղավորվում է մշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացման և պատմական հիշողության ջնջման ավելի լայն գործընթացի մեջ: Սպիտակ մարմարից կառուցված զանգակատունը, որի մեջ կար Դեր Զորից բերված մարդկային մասունք, առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն ուներ: Դեր Զորը ոչ միայն հայերի հավաքական հիշողության մեջ տեղի աշխարհագրական անվանումն է, այլև ցեղասպանության ողբերգական գագաթնակետը մարմնավորող խորհրդանիշ, վայր, որտեղ հարյուր հազարավոր հայեր ենթարկվել են զանգվածային սպանությունների, հարկադիր տեղահանությունների և մահվան երթերի: Նման հուշարձանի ոչնչացումը նշանակում է ոչ միայն նյութական արժեքի կորուստ, այլև ուղիղ հարված պատմական հիշողությանը, զոհերի հիշատակին և նրանց ժառանգների ինքնությանը", - գրում է Ավանեսովը։
Նրա խոսքով ՝ Airbus-ի եւ Planet Labs-ի արբանյակային տվյալները հստակ ցույց են տալիս, որ հուշարձանը եւ այն շրջապատող ամբողջ հուշահամալիրը ավերվել են 2025 թվականի հուլիսի 14-ից մինչեւ 2026 թվականի ապրիլի 25-ն ընկած ժամանակահատվածում: Ավանեսովը հավելել է, որ տվյալների այս ժամանակագրությունը մատնանշում է ոչ թե պատահական վնաս, այլ կանխամտածված և փուլային գործողություն, որի նպատակն էր ամբողջությամբ "մաքրել" տարածքը հայկական ներկայության ցանկացած հետքից:
"Այս գործողությունը պետք է դիտարկել միջազգային իրավունքի և մշակութային ժառանգության պահպանության համատեքստում։ Մշակութային ժառանգության օբյեկտների կանխամտածված ոչնչացումը հակասում է մի շարք միջազգային կոնվենցիաների, այդ թվում ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո ընդունված փաստաթղթերի: Այնուամենայնիվ, այս դեպքը ցույց է տալիս, որ նման գործողությունները շարունակվում են, հաճախ՝ անպատիժ, ինչը նպաստում է դրանց կրկնությանը:
Ավելին, հուշարձանի քանդումը կրում է ոչ միայն մշակութային, այլև ակնհայտ քաղաքական և գաղափարական բնույթ ։ Նպատակն այն է, որ վերաձեւակերպվի տարածքի պատմական շարադրանքը, ջնջվեն հայկական ներկայության վկայությունները, եւ ստեղծվի "դատարկ "պատմական տարածք", - վստահ է Ավանեսովը։
Նա ընդգծել է, որ սա մշակութային ցեղասպանության դրսևորման դասական օրինակ է, երբ ոչնչացվում են ոչ միայն մարդիկ, այլև նրանց հիշողությունը, մշակույթն ու գոյության նյութական վկայությունները: "Այսպիսով, Ստեփանակերտում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված զանգակատան ավերումը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես եզակի ակտ, այլ որպես հայկական պատմամշակութային ժառանգության ոչնչացմանն ու պատմական հիշողության խեղաթյուրմանն ուղղված շարունակական և համակարգված քաղաքականության անբաժանելի մաս: Այս իրողությունը պահանջում է ոչ միայն գիտական փաստագրում, այլև միջազգային հանրության կողմից հստակ և գործնական պատասխան", - եզրափակել է Ավանեսովը։
Նշենք, որ Արցախի բռնազավթումից հետո Ադրբեջանն ամբողջությամբ ավերել կամ զգալի վնաս է հասցրել հետևյալ մշակութային - կրոնական օբյեկտներին: Ամբողջությամբ ավերվել է Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ)՝ 2024 թվականի ապրիլին, Շուշիի Ղազանչեցոց գերեզմանոցն ամբողջությամբ ավերվել է, Քարինտակ գյուղն ամբողջությամբ քանդվել է բուլդոզերներով, ապամոնտաժվել են Ստեփանակերտի հուշարձաններն ու կիսանդրիները, այդ թվում ՝ Շառլ Ազնավուրի, Հովհաննես Այվազովսկու, Հովհաննես Թումանյանի և մարշալ Բաղրամյանի հուշարձանները։ Մեծ Թաղեր գյուղում ավերվել է Մարշալ Խուդյակովի թանգարանը ։ Այսօրվա դրությամբ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ են մնում շուրջ 4000 հայկական մշակութային օբյեկտներ, այդ թվում ՝ ավելի քան 370 եկեղեցի և 119 հնագույն ամրոց:
Քաղաքագետ. ընտրողների բավականին բարձր մասնակցությունը վկայում է այն մասին, որ Հայաստանի քաղաքացիներն ակտիվորեն և գիտակցաբար մասնակցում են երկրի ապագայի ձևավորմանը
Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսորը Հայաստանի խորհրդարանի ընթացիկ ընտրությունները որակել է ամենակեղտոտը երկրի պատմության մեջ
Քաղաքական գործիչ․ Հայաստանում Մոլդովական սցենարի կիրառումը կհանգեցնի հեղափոխության
Կարծիք. Ամերիկյան օրակարգը Հարավային Կովկասում ունի երկու առաջնահերթություն՝ TRIPP նախագիծը և Իրանի վրա ճնշումը
Ռուսաստանը փորձում է Հայաստանին հասցնել, որ ԵՄ-ը, գործնականում, արդեն փոխակերպվել է ռազմաքաղաքական դաշինքի․ Օվերչուկ
Հայաստանի ԱԳ նախարար․ Հայաստանի եւ Ռուսաստանի հարաբերություններն առողջացման կարիք ունեն
Հունգարիան դադարեցնում է աշխատանքային վիզաների տրամադրումը Ֆիլիպինների, Վրաստանի և Հայաստանի քաղաքացիներին
Ռուսաստանում ակնկալում են "3+3" հաջորդ հանդիպումն անցկացնել Բաքվում կամ Երևանում
Ռոբերտ Քոչարյան. Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիրը կստորագրվի լրացումներով, որոնցով երաշխավորված կլինի խաղաղությունը
Էդմոն Մարուքյան. 1,7 միլիոն մարդ պետք է գնա ընտրատեղամասեր, այդ դեպքում այս իշխանությունը կջախջախվի
Սամվել Կարապետյան. երկրի իշխանությունները Հայաստանը վերածել են աշխարհաքաղաքական պայքարի կենտրոնի
Փորձագետ. Փաշինյանի վերջը կգա, եթե ընտրողների մեծամասնությունը գնա ընտրատեղամասեր
