Ռուսաստանցի քաղաքագետ․ Հայաստանի ներկայիս գիծը ժամանակի հարց է դարձնում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերջնական խզումը

Արմինֆո. Ռուսաստանի տեսանկյունից՝ Հայաստանի ներկայիս գիծը ժամանակի հարց է դարձնում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերջնական խզումը։

Այդ մասին հայտարարել է "Էկոնոմիկայի բարձրագույն դպրոց" ազգային հետազոտական համալսարանի համաշխարհային տնտեսության եւ համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետի Եվրոպական եւ միջազգային համալիր հետազոտությունների գիտակրթական կենտրոնի փոխտնօրեն եւ գիտաշխատող, քաղաքագետ Դմիտրի Սուսլովը՝ ապրիլի 3-ին Երեւանում կայացած "Տարածաշրջանային եւ ընտրական գործընթացների ազդեցությունը ռուս-հայկական հարաբերությունների վրա" խորհրդաժողովում, որը կազմակերպել էր Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնը (ACSSI):

Նրա խոսքով, Իրանի ռազմական եւ տնտեսական թուլացումը նպաստում է Անդրկովկասում Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ազդեցության ուժեղացմանը, ինչում շահագրգռված չեն ինչպես Ռուսաստանը, այնպես էլ Հայաստանը: "Իրանի թուլացման պայմաններում Երևանը պետք է հետաքրքրություն դրսեւորի Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կայունացման և, նույնիսկ, բարելավման նկատմամբ։ Սակայն այս պահին դա չի նկատվում։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջերս Մոսկվա կատարած այցն ընկալվում է ոչ թե որպես Ռուսաստանի հետ կապերի բարելավման ձգտում, այլ որպես ռուսական ուղղությամբ ռիսկերը հեջավորելու փորձ՝ շարունակվող արևմտամետ գծի պայմաններում:  Դա նաև ծառայում է ընտրություններին ընդառաջ Փաշինյանի հասցեին՝ որպես հակառուսական թեկնածուի, ներքին քննադատությունը նվազեցնելու համար՝ ընդդիմության դիրքերը թուլացնելու նպատակով", - կարծում է քաղաքագետը։

Ընդ որում, նա խոստովանել է, որ ռուսական դիրքերի թուլացումը և Անդրկովկասում աշխարհաքաղաքական իրավիճակի փոփոխությունը տեղի է ունեցել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության լուծարումից հետո: Նրա խոսքով՝ նախկին ստատուս-քվոն այլևս գոյություն չունի և չի կարող վերականգնվել, քանի որ այն պահպանվում էր Ռուսաստանի շնորհիվ՝ որպես միջնորդ Երևանի և Բաքվի միջև:

"Ներկայումս բացակայում է ինչպես ստատուս քվոն, այնպես էլ սուր ռազմական հակամարտությունը, չկա Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը և, նույնիսկ, Ռուսաստանի կարիքը՝ որպես միջնորդի։ Դա անարդար է՝ հաշվի առնելով Ռուսաստանի դերը 2020 թվականի հակամարտության կարգավորման գործում և ռուս խաղաղապահների ներկայությունը՝ մինչև Ադրբեջանի կողմից ԼՂՀ վերջնական նվաճումը։ Այդուհանդերձ, սա իրականություն է, որն այլևս հնարավոր չէ փոխել։ Միևնույն ժամանակ, չի կարելի անտեսել աշխարհագրական գործոնները. Ռուսաստանի ֆիզիկական ներկայությունը Կովկասում, տնտեսական կապերը և բացահայտ թշնամական երկրների և պրոքսի-մրցակիցների հայտնվելը թույլ չտալու հարցում Ռուսաստանի շահագրգռվածությունն անփոփոխ հաստատուններ են։ Աշխարհաքաղաքական նոր պայմաններում Ռուսաստանի շահը պարտադիր կենտրոնական դերը չէ, այլ այն, որ ոչ մի արտաքին խաղացող չկարողանա զբաղեցնել այդ դիրքը։ Այսինքն ՝ անհրաժեշտ է պահպանել ուժերի հավասարակշռությունն Անդրկովկասում եւ կանխել որեւէ այլ մեծ տերության, հատկապես, Ռուսաստանի հակառակորդի գերիշխանությունը, ինչպես նաեւ թույլ չտալ տարածաշրջանի երկրների վերածումը հակառուսական պրոքսիի՝ մոլդովական սցենարի օրինակով", - պարզաբանել է Սուսլովը։

Այդ առնչությամբ քաղաքագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Ռուսաստանի տեսանկյունից Հայաստանի ներկայիս կառավարությունը վարում է դեպի Արևմուտք վերակողմնորոշման համակարգային քաղաքականություն, ընդ որում ՝ հեջավորելով ռուսական գործոնը և աջակցելով Ռուսաստանի հետ համագործակցությանը: Նրա խոսքով ՝ Ռուսաստանում հասկանում են, որ, նույնիսկ, այդ համագործակցությունն իրականացվում է հարկադրված և այն աստիճանով, որն անհրաժեշտ է Հայաստանի համար՝ տնտեսության և անվտանգության տեսանկյունից: Սակայն, Սուսլովը նշել է, որ նման համագործակցությունն աստիճանաբար դադարեցվում է, եւ անխուսափելիորեն ներկայիս գիծը հանգեցնում է ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալուն, Գյումրիից ռուսական ռազմակայանի դուրսբերմանը եւ հայ-ռուսական հարաբերությունների ընդհանուր վատթարացմանը: "Դա տեղի է ունենում Թուրքիայի և Ադրբեջանի, ինչպես նաև ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ Հայաստանի հարաբերությունների բարելավմանը զուգընթաց։ Այսպիսով, Ռուսաստանի տեսանկյունից՝ Հայաստանի ներկայիս գիծը Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերջնական խզումը դարձնում է ժամանակի հարց ՝ ոչ թե "եթե"-ի, այլ "երբ"-ի հարց", - ընդգծել է փորձագետը։

Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Ռուսաստանը դա ընկալում է ոչ թե որպես դիվերսիֆիկացում, այլ՝ որպես աստիճանական անցում հակառակորդի կողմը, որը չի թաքցնում իր ծրագրերը եւ պատրաստվում է պատերազմի Ռուսաստանի դեմ, եւ կարծիք է հայտնել, որ իրադարձությունների նման զարգացումը հարմար է Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների համար: "Սակայն Փաշինյանի այցը Մոսկվա ցույց տվեց, որ Ռուսաստանի համբերությունը սպառվում է։ Թեև Ռուսաստանը շահագրգռված չէ իրավիճակի կտրուկ սրմամբ, սակայն չի պատրաստվում պարզապես հետևել, թե ինչպես է Հայաստանը գնում դեպի Արևմուտք ՝ քայլ առ քայլ կրճատելով համագործակցությունը Ռուսաստանի հետ: Ուստի Ռուսաստանը Հայաստանին խնդրում է կողմնորոշվել․ ինքը դեմ չէ ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ Երևանի հարաբերությունների խորացմանը, բայց դա չպետք է ուղեկցվի ՌԴ-ի դուրս մղմամբ։ Մասնավորապես, խոսքը գնում է այնպիսի ոլորտների մասին, ինչպիսիք են երկաթուղիները, ատոմային էներգետիկան և այն քաղաքական ուժերի նկատմամբ վերաբերմունքը, որոնք դիրքավորվում են որպես Ռուսաստանի բարեկամներ", - նշել է քաղաքագետը։

Սուսլովը կարծում է, որ ներկա աշխարհաքաղաքական իրավիճակում Հայաստանը պետք է շահագրգռված լինի ոչ թե հարաբերությունների սրմամբ, այլ Ռուսաստանի հետ մերձեցմամբ, ւնդ որում՝ շարունակելով երկխոսություն ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ: Ամփոփելով վերն ասվածը՝ նա նշել է, որ Հայաստանի համար խաղաղության երաշխիքը ոչ թե տարածքային նոր ստատուս-քվոյի ճանաչումն ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունն ազգային հիշողությունից ջնջելն է, այլ Ռուսաստանի հետ բարեկամական հարաբերությունների պահպանումը: "Ռուսաստանը շարունակում է մնալ տարածաշրջանում Հայաստանի աշխարհաքաղաքական հակառակորդների գլխավոր զսպող գործոնը, եւ նրա բացակայությունն անխուսափելի կդարձնի նոր պատերազմը", - ամփոփել է Սուսլովը: