Amsterdam & Partners. Դատական ​​միջամտությունը եկեղեցու կառավարմանը Հայաստանում լուրջ սահմանադրական և իրավական մտահոգություններ է առաջացնում

Արմինֆո. Amsterdam & Partners իրավաբանական ընկերությունը լուրջ մտահոգություն է հայտնում Հայաստանում վերջին շրջանում տեղի ունեցած զարգացումների վերաբերյալ, որոնք կապված են Հայ Առաքելական Եկեղեցու ներքին կառավարմանը դատական ​​և քաղաքական միջամտության հետ։

Ընկերության հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ Էջմիածնի Մայր Աթոռի եկեղեցական որոշումները, մասնավորապես եկեղեցական կարգապահության հարցերում, վերանայելու համար աշխարհիկ դատարանի օգտագործումը խորը շեղում է ներկայացնում Հայաստանի սահմանադրական կարգից և եկեղեցու ու պետության բաժանումը կարգավորող եվրոպական իրավական նորմերից։

«Այս գործը ծագել է Սուրբ Էջմիածնի Աթոռի կողմից եպիսկոպոս Գևորգ Սարոյանին Մասյացոտնի թեմի առաջնորդի պաշտոնից հեռացնելուց հետո։ Եկեղեցու կանոնական իրավունքով նախատեսված իրավական միջոցներին դիմելու փոխարեն, եպիսկոպոս Սարոյանը դատական ​​​​գործ հարուցեց աշխարհիկ դատարանում՝ վիճարկելով Եկեղեցու ներքին որոշումը։ Հունվարի 27-ին Եկեղեցին պաշտոնապես կարգալույծ արեց նրան՝ հնազանդության երդումը խախտելու և սուրբ եկեղեցական վեճը աշխարհիկ դատարան ուղարկելու համար։ Դրան չնայած, Հայաստանի խորհրդարանի փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը հրապարակավ հայտարարեց Եկեղեցու որոշումը «անվավեր», հայտարարեց, որ կարգալույծ հոգևորականը «մնում է եպիսկոպոս» և անձնական հարձակումներ սկսեց Նորին Սրբություն Գարեգին Բ Կաթողիկոսի դեմ՝ նվազեցնելով նրա հոգևոր հեղինակությունը և անվանելով նրան «ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ», հիշեցնում է Amsterdam & Partners-ը։

Շեշտվում է, որ ամենալուրջ խնդիրը հռետորական չէ, այլ ինստիտուցիոնալ. աշխարհիկ դատարանին խնդրվել է որոշում կայացնել Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու բարձրագույն հոգևոր իշխանության՝ Կաթողիկոսի դեմ կարգապահական գործերի վերաբերյալ։ Նման դատական ​​​​վերանայումը հիմնարարապես անհամատեղելի է ՀՀ 2015 թվականի Սահմանադրության հետ։ 17(1) հոդվածը երաշխավորում է կրոնի ազատությունը, իսկ հոդվածը... 17(2) հոդվածը հստակորեն սահմանում է, որ «կրոնական կազմակերպությունները պետք է անջատվեն պետությունից»։ Հոդված 18(1)-ը ավելի հեռու է գնում՝ ճանաչելով և պաշտպանելով Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը որպես ազգային եկեղեցի, որը կենտրոնական դեր է խաղում հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, մշակույթում և ազգային ինքնության մեջ։

«Այս դրույթները ամրապնդվում են «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքով, որն արգելում է պետության միջամտությունը կրոնական կազմակերպությունների ներքին գործերին և հստակորեն արգելում է պետական ​​մարմիններին կամ պաշտոնյաներին իշխանություն իրականացնել եկեղեցական կառույցների նկատմամբ։ Կարևոր է նշել, որ Հայաստանի օրենսդրությունը ոչ միայն խորհրդանշորեն է ճանաչում Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին, այլև հաստատում է դրա ինքնակառավարումը», - ընդգծում է իրավաբանական ընկերությունը։

Amsterdam & Partners ընկերությունը նշում է, որ եպիսկոպոսին կարգալույծ անելու որոշումը գտնվում է այս սրբազան իշխանության հենց սրտում։ Աշխարհիկ դատարաններին նման որոշումները չեղյալ համարելու կամ վերանայելու թույլտվություն տալը կզրկի այս սահմանադրական երաշխիքներին որևէ գործնական իմաստից։ «Այս սկզբունքը ո՛չ նոր է, ո՛չ էլ եզակի է միայն Հայաստանի համար։ Եվրոպական սահմանադրական համակարգերում աշխարհիկ դատարանները մշտապես ձեռնպահ են մնացել կրոնական կարգապահության և վարդապետության ներքին հարցերը քննարկելուց։ Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Իսպանիայի և Միացյալ Թագավորության դատարանները բազմիցս հաստատել են, որ հոգևորականության կարգավիճակի, ձեռնադրության կամ կարգապահության վերաբերյալ վեճերը դուրս են քաղաքացիական դատարանների իրավասությունից, բացառությամբ նեղ սահմանված դեպքերի, որոնք վերաբերում են զուտ քաղաքացիական իրավունքներին։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նաև որոշել է, որ պետության միջամտությունը Եկեղեցու ներքին կառավարմանը խախտում է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 9-րդ հոդվածը, որը պաշտպանում է կրոնական համայնքների ինքնավարությունը որպես կրոնի ազատության անբաժանելի տարր», - շարունակվում է հայտարարությունը։

Այս համատեքստում ընդգծվում է, որ այս իրավական ֆոնի վրա, Հայաստանի դատարանների կամ քաղաքական իշխանությունների կողմից Սուրբ Էջմիածնի եկեղեցական որոշումները անվավեր ճանաչելու ցանկացած փորձ կազմում է Հայաստանի Սահմանադրության, Հայաստանի ներքին օրենսդրության և նրա միջազգային պարտավորությունների նողկալի խախտում։

Amsterdam & Partners-ը իր համոզմունքն է հայտնել, որ Հայաստանի քննչական կոմիտեի կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու և Կաթողիկոսի դեմ քրեական գործի հարուցումը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարությունը և Կաթողիկոսի հեղինակությունը խաթարելուն ուղղված ավելի լայն վարքագծի մի մասն է, որն ուղղակիորեն հակասում է Հայաստանի սահմանադրական շրջանակին և կրոնի կամ համոզմունքի ազատությունը երաշխավորող միջազգային պարտավորություններին։

Amsterdam & Partners-ը այս հարցերը կբարձրացնի փետրվարի 2-3-ը կայանալիք Միջազգային կրոնական ազատության գագաթնաժողովում, որտեղ ընկերությունը կոչ կանի Հայաստանի պետական ​​կառույցներին անհապաղ դադարեցնել դատական ​​և քաղաքական միջամտությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու ներքին կառավարմանը։ Սուրբ Եկեղեցի, հարգիր եկեղեցու և պետության սահմանադրական բաժանումը և համապատասխանեցրու պետական ​​​​գործելակերպը։