Համընդհանուր բժշկական ապահովագրությունը Հայաստանում քողարկված, անհաջող բարեփոխում է, որն ուղղված է նախընտրական նպատակների իրագործմանը․ Դավիթ Անանյան

Արմինֆո. Համընդհանուր բժշկական ապահովագրության համակարգի ներդրմամբ Հայաստանի կառավարությունն, առաջին հերթին, լուծում է իր  նախընտրական նպատակների իրագործմանն ուղղված խնդիրները։ Այդ մասին ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում հայտարարել է Պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին ղեկավար, Հայաստանի ֆինանսների նախկին փոխնախարար, տնտեսագետ և "Միասնության թևեր" քաղաքական նախաձեռնության անդամ Դավիթ Անանյանը:

Անանյանը, ով 2016թ. հոկտեմբերից մինչև 2018թ. մայիսը եղել է ֆինանսների նախարարի տեղակալ և Ֆինանսների նախարարությունում համակարգել է հարկային քաղաքականության հարցերը, իսկ 2018թ. մայիսից մինչև 2020թ. հունիսը եղել է ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ, նշում է, որ պարտադիր բժշկական ապահովագրության (ՊԲԱ) ներդրումը առաջին տարին չէ, որ քննարկվում է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Առնվազն 5-6 տարի իշխանությունն աշխատում է բարեփոխման վրա, բայց մասնագետներն այն, ներկայիս տեսքով, հետևողականորեն մերժում են։

«Ժամանակին, երբ աշխատում էի կառավարությունում, ես դեմ էի այդ համակարգին, քանի որ այն հարկային համակարգում է և, ընդհանուր առմամբ, ֆիսկալ առումով անհիմն լրացուցիչ հարկային բեռ էր քաղաքացիների համար: Կա այսպիսի հարկաբյուջետային կանոն․ մենք չունենք եկամուտների և ծախսերի փոխկապակցվածության սկզբունք, այսինքն, մեզ մոտ ծրագրերը ֆինանսավորվում են մուտքային եկամուտներով ՝ առաջնահերթության սկզբունքով։

Այսինքն, եթե դու ապահովում ես բյուջետային մուտքերը և այն ուղղում անմիջականորեն բժշկական ապահովագրությանը, ապա դա ուղղակիորեն հակասում է բյուջետային կանոնին։ Ելնելով դրանից ՝ մենք ճիշտ չէինք համարում ՊԲԱ ներդրումը", - պարզաբանում է տնտեսագետը։

Այժմ գործող կառավարությունն ավելի հեռուն է գնացել և որոշել է օրենսդրորեն ամրագրել "Զինապահ" զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին աշխատավարձից ամենամսյա հատկացումների կրճատումը և այդ միջոցներն ուղղել ՊԲԱ-ին: Ըստ երեւույթին, նրանք կարծում են, որ հիմնադրամը արդեն ֆինանսապես ապահովված է որոշակի ժամանակ, եւ, հետեւաբար, այդ միջոցները կարող են վերաուղղվել այլ նպատակների։ Դրանով իսկ ուզում են քողարկել հարկային բեռի ավելացումը։ Բացի այդ, նրանք, անտեսելով սոցիալական մի խնդիր, փորձում են լուծել մեկ այլ խնդիր։

Այդ կերպ, ըստ փորձագետի, իշխանություններն ազնիվ չեն ժողովրդի հետ եւ մինչեւ վերջ թաքցնում են ճշմարտությունը։ Իսկ ժողովրդին պետք է ասել, որ այսուհետեւ "Զինապահ" հիմնադրամին ուղղվող միջոցներն ուղղվելու են բժշկական ապահովագրությանը։

"Սա քողարկված, անհաջող բարեփոխում է, որի նպատակն է ապահովել սեփական նպատակների իրագործումը կարճաժամկետ հեռանկարում, մասնավորապես, 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ", - ընդգծում է Անանյանը։

Ընդ որում, հարկային փորձագետը նշում է, որ ինչպես ինքը, այնպես էլ "Միասնության թեւեր" քաղաքական նախաձեռնությունը հանդես է գալիս բժշկական ապահովագրության ներդրման կանադական մոդելի օգտին: Վերջինս ենթադրում է պետական ֆինանսավորում, որն ապահովում է հիմնական բժշկական ծառայությունների համընդհանուր հասանելիություն ՝ լրացուցիչ մասնավոր ապահովագրության հնարավորությամբ։ Այդ դեպքում հարկ կլինի վերաբաշխել բյուջետային ռեսուրսները, հստակեցնել առաջնահերթությունները և գնալ բյուջետային եկամուտների ու ծախսերի համախմբման ճանապարհով, ինչը ոչ դյուրին և ոչ արագ աշխատանք է։ Սակայն դա չի նշանակում, որ իշխանությունները պետք է լրացուցիչ հարկային բեռ դնեն քաղաքացիների ուսերին, համոզված է փորձագետը։

Բացի այդ, Կանադայի բժշկական ապահովագրության մոդելում կարևորն այն է, որ այն կենտրոնանում է կանխարգելիչ բժշկության վրա: Մինչդեռ, ՀՀ-ում առողջապահության համակարգը մշտապես զբաղված է "հրդեհաշիջմամբ", այլ ոչ թե դրա պատճառների դեմ պայքարով։ Այսպես, դիտարկելով ընթացիկ տարվա հունվար-հոկտեմբեր ամիսների տվյալները, կտեսնենք, որ առողջապահական համակարգի ծախսերի մոտ 80% - ն ուղղվում է բուժմանը, իսկ մնացած մասը՝ կանխարգելմանը։ Մինչդեռ, մենք պետք է հակառակ ճանապարհով գնանք, ընդգծում է Անանյանը։

"Այնպես որ, մենք պետք է վերանայենք առողջապահական համակարգի գաղափարախոսությունն ընդհանրապես, քանի որ չի կարելի նման խեղաթյուրված գաղափարախոսության հիման վրա ներդնել ՊԲԱ", - ամփոփում է Դավիթ Անանյանը:

Հիշեցնենք, որ դեկտեմբերի 4-ին երկրի խորհրդարանն առաջին ընթերցմամբ ընդունել է պարտադիր բժշկական ապահովագրության ներդրման մասին օրենսդրական նախագիծը: Փաստաթուղթը, որի երկրորդ ընթերցումը տեղի կունենա դեկտեմբերի 16-ին, ենթադրում է համակարգի փուլային ներդրում ՝ երեք տարվա ընթացքում ։ Առաջին փուլը կմեկնարկի 2026 թվականի հունվարից. այդ ժամանակ պարտադիր բժշկական ապահովագրության համակարգում կներգրավվեն մինչեւ 18 տարեկան երեխաները, 65 եւ բարձր տարիքի անձինք (նույնիսկ եթե նրանք աշխատում են), 18-65 տարեկան հաշմանդամները, սոցիալապես անապահով ընտանիքների անդամները: Նրանց համար ծախսերի 100 տոկոսն իր վրա է վերցնում պետությունը։ Հաջորդ տարվանից բժշկական ապահովագրության ենթակա են նաև ամսական ավելի քան 200 հազար դրամ եկամուտ ունեցող քաղաքացիները, նրանք ապահովագրության համար կվճարեն ինքնուրույն:

Հայաստանում համընդհանուր բժշկական ապահովագրության դրույքաչափերն ու սուբսիդիաները կսահմանվեն տարեկան։ Ապահովագրի բազային արժեքը 2026 թվականին կկազմի 129,6 հազար դրամ (ամսական 10 800 դրամ): Այդ գումարի մի մասը կփոխհատուցվի "Զինապահ" զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին վճարումներից։ 2021 թվականին բարձրացված այս վճարումներն այժմ վերադարձվում են նախկին 1000 դրամ մակարդակին ՝ անկախ աշխատավարձից ։ Շահառուին երկրորդ մասը կփոխհատուցվի ֆիզիկական անձանց տարեկան եկամուտների հայտարարագիրը ներկայացնելիս:

Սակայն տվյալ "արտոնյալ ռեժիմը" նախատեսված է բացառապես նրանց համար, ովքեր միաժամանակ հանդիսանում են ՀՀ քաղաքացի և երկրի ռեզիդենտ։ Հայաստանի Հանրապետությունում բնակության իրավունք ունեցող (օրենքով սահմանված կացության կարգավիճակ ունեցող) օտարերկրյա քաղաքացիները: Միևնույն ժամանակ, քաղաքացիների այս կատեգորիան ՊԲԱ համար կվճարի ինքնուրույն: Ի դեպ, ապահովագրավճարի ամբողջ ծավալով վճարման բեռը կընկնի նաև ՀՀ-ում գրանցված անհատ ձեռնարկատերերի և նոտարների ուսերին: Ապահովագրի համար վճարելու են նաև ՀՀ քաղաքացիները և ռեզիդենտները, ովքեր ստանում են վարձավճարներ, տոկոսներ, շահաբաժիններ, ռոյալթիներ, քաղաքացիաիրավական պայմանագրերով աշխատանք կատարող կամ ծառայություններ մատուցող ֆիզիկական անձինք, ինչպես նաև այն աշխատողները, որոնց աշխատավարձը հաշվարկվում է հարկային գործակալ չհանդիսացող անձանց կողմից:

Բժշկական ապահովագրության համակարգի կառավարման համար կստեղծվի պետական հիմնադրամ։ Երեք ամիս այն կգործի ժամանակավոր կառավարման ներքո, այնուհետև պետական մրցութային հանձնաժողովը կձևավորի դրա տնօրենների խորհուրդ (որը, ինչպես ասվել է ՊԲԱ ներդրման հայեցակարգում, կգլխավորի առողջապահության նախարարը)։