Ռազմական փորձագետ․ Հայաստանի բանակում ծառայության ժամկետը պետք է որոշվի հակառակորդի հնարավոր ագրեսիայի ռիսկերի գնահատմամբ

Արմինֆո.  Զինվորական ծառայության ժամկետը պետք է որոշվի հակառակորդի կողմից հնարավոր ագրեսիայի ռիսկերի գնահատման և տվյալ պահին և մոտ ապագայում պետության պաշտպանության անհրաժեշտության հիման վրա: ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում նման կարծիք է հայտնել ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանը' անդրադառնալով Հայաստանում պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետը հաջորդ տարվանից 24-ից մինչեւ 18 ամիս կրճատելու մասին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությանը:

Ինչպես պատմել է փորձագետը, բանակի անձնակազմի թվաքանակը որոշվում է երկրի առջեւ ծառացած մարտահրավերների հիման վրա, որոնք բխում են հարեւան կամ հեռավոր երկրներից, ինչպես նաեւ անհրաժեշտության դեպքում սպառնալիքները չեզոքացնելու նպատակով: Այսինքն, ինչպես պարզաբանել է Նահապետյանը, բանակի թվակազմը կամավոր ցանկություն չէ։ Պարզության համար փորձագետը որպես օրինակ հիշատակել է 1948 թվականին Իսրայելում տիրող իրավիճակը։ "Այն ժամանակ բնակչության թվով փոքր Իսրայելը արգելափակվել էր արաբական պետությունների կողմից, որոնք սկսել էին ռազմական գործողություններ իրականացնել։ Որպեսզի կարողանա արդյունավետորեն դիմակայել հակառակորդին, Իսրայելի ռազմական ղեկավարությունը սկսեց տղամարդկանց զորակոչել 8 տարի ժամկետով, իսկ կանանց՝ 6 տարի ժամկետով: Այսինքն ՝ զինվորական ծառայության ժամկետը որոշվում էր պետության առջև ծառացած մարտահրավերների և ցանկացած հնարավոր ագրեսիային դիմակայելու անհրաժեշտության հիման վրա", - ընդգծել է Նահապետյանը։

Փորձագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ այսօր Հայաստանն ու Ադրբեջանը գտնվում են չհայտարարված պատերազմի վիճակում, քանի որ երկու երկրների օրենսդիր մարմինները չեն ընդունել պետությունների միջև խաղաղության հռչակումը հաստատող որևէ իրավական ակտ: «Ադրբեջանը ավելացնում է ռազմական ծախսերը հարձակողական զենք գնելու համար։ Օրինակ, մի քանի օր առաջ նրանք Պակիստանից ձեռք են բերել չորրորդ սերնդի ռազմական կործանիչներ, որոնք արդեն ցույց են տվել իրենց արդյունավետությունը Հնդկաստանի և Աֆղանստանի մարտերում», - ընդգծել է փորձագետը։

Բացի այդ, ինչպես նշել է փորձագետը, օրեր առաջ անցկացվել են Թուրքիայի, Վրաստանի և Ադրբեջանի տանկային զորքերի զինված ուժերի զորավարժություններ: "Բացի այդ, Ադրբեջանն ավելացրել է զինանձնակազմի թիվը, այս պահին այն կազմում է մոտ 100 000 ։ Եվ մոտավորապես նույն քանակությամբ 72 ժամվա ընթացքում ադրբեջանական կողմը կարող է զորակոչով համալրել պահեստային զորամասերը, որոնց կցված է պահեստազորի շուրջ 80 000 զինծառայող: Այսինքն՝ Ադրբեջանը, ունենալով բավական լուրջ մարդկային ռազմական ռեզերվ, այնուամենայնիվ, չի հրաժարվել պահեստայինների զորակոչի մեխանիզմից", - ուշադրություն է հրավիրել Նահապետյանը։

Մինչդեռ, ինչպես հիշեցրել է փորձագետը, Հայաստանում ոչ միայն կրճատվում է զինվորական ծառայության ժամկետը, այլեւ դրանով կրճատվում է բանակի թիվը, ինչպես նաեւ նրա ռազմական ծախսերը պետբյուջեում: Անդրադառնալով այդ մասին իշխանությունների հայտարարություններին, թե՝ նրանց փոխարինելու են պայմանագրային զինծառայողները, նա հիշեցրել է, որ նրանց զորակոչը սկսվել է դեռևս 1990-ականներին ՝ կապված ժամկետային զինծառայողների պակասի հետ:

"Այն ժամանակ մարտական ծառայություն վարելու զորակոչն իրականացվում էր պատերազմի մասնակիցների կամ ռազմական փորձ ունեցող և դրան համապատասխան առողջություն ունեցող քաղաքացիների շրջանում ։ Սակայն պետք է հասկանալ, որ պայմանագրային զինվորական անձնակազմի համար դա ոչ թե ծառայություն է, այլ աշխատանք, ինչի կապակցությամբ նման զինծառայողին պետք է տրամադրվի գոնե սոցփաթեթ։ Մինչդեռ, այսօրվա դրությամբ գործող իշխանությունն այդ մասին ոչ մի խոսք չի ասում", - ուշադրություն է հրավիրել փորձագետը։

Նա համոզմունք է հայտնել, որ նման վերաբերմունքը կբերի անգամ պայմանագրային զինծառայողների թվի կրճատման: Այսինքն, ինչպես նկատել է Նահապետյանը, Հայաստանի իշխանությունները ոչ միայն կրճատել են զինվորական ծառայության ժամկետը, այլև որևէ քայլ չեն ձեռնարկել պայմանագրային զինծառայողների թիվը համալրելու համար: "Ի վերջո, որպես արդյունք, կգա մի պահ, երբ հայկական բանակի զինվորական անձնակազմը զգալիորեն փոքր կլինի ադրբեջանականից։ Եվ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման բացակայության ֆոնին Ադրբեջանի կողմից ուժի սպառնալիքի կիրառումն ավելի արդյունավետ կդառնա։ Իսկ դա նշանակում է, որ Հայաստանը ցանկացած զիջման կգնա Ադրբեջանին ՝ նրանց բանակի գերակայության ֆոնին", - պարզաբանել է փորձագետը։

Անդրադառնալով զինծառայության ժամկետի կրճատման հիմնական պատճառին ՝ Նահապետյանը համոզմունք է հայտնել, որ դա նախընտրական քայլ է, հիշեցնելով, որ որոշումն ի սկզբանե պետք է ուժի մեջ մտներ 2026 թվականի հունիսից, սակայն տեղափոխվել է հունվարի 1-ին: Փորձագետը նշել է, որ հենց այդ ժամանակահատվածում է սկսվելու ձմեռային զորակոչը, և, ի հավելումն, ենթադրել, որ զինծառայության ժամկետի կրճատումը կարող է շարունակվել և կրճատվել ևս 6 ամսով՝ 2026 թվականի հունիսի ընտրություններից առաջ: "Իշխանություններն իրենց նման որոշումը կհիմնավորեն Ադրբեջանի հետ խաղաղությամբ և այդ կապակցությամբ ավելի երկար ծառայության ժամկետի անիմաստությամբ։ Այսինքն ՝ հերթական կրճատումը կօգտագործվի որպես նախընտրական գործիք։ Սակայն, պետք է հասկանալ, որ վարչապետի փորձը՝ համոզել բոլորին, որ խաղաղության երաշխիքը Վաշինգտոնում ստորագրված "թուղթն" է, իրենից ոչինչ չի ներկայացնում", - նշել է փորձագետը։

Ի հաստատումն իր խոսքերի՝ նա հիշեցրել է, որ նման համաձայնագիր չորս պետությունների ՝ ԱՄՆ - ի, Թուրքիայի, Կատարի և Եգիպտոսի միջնորդությամբ ստորագրվել է հոկտեմբերի 10-ին Շարմ Էլ Շեյխ քաղաքում, որով Իսրայելի և ՀԱՄԱՍ-ի միջև կնքվել է հրադադարի ռեժիմ: "Սակայն դա արվել է առանց այդ հակամարտության հիմնական սուբյեկտների ներկայության ։ Հոկտեմբերի 13-ին այդ փաստաթուղթն ուժի մեջ է մտել, սակայն արդեն հոկտեմբերի 19-ին Իսրայելը կրկին հարված է հասցրել Գազայի հատվածում խաղաղ բնակչությանը ՝ արձակելով շուրջ 120 ավիառումբ: Ահա ԱՄՆ-ի միջնորդության իրական գինը", - ընդգծել է Նահապետյանը։

 Ամփոփելով ՝ փորձագետը համոզմունք է հայտնել, որ իրավիճակից դուրս գալու ելքը կլինի Հայաստանում ստեղծված իրավիճակի համարժեք գնահատականը: "Այսօր հիմնական խնդիրը նաև այն է, որ շատ քաղաքական կուսակցություններ և փորձագիտական շրջանակներ նույնանման չեն գնահատում իրավիճակը, այսինքն ՝ չկա մեկ գաղափարի շուրջ համախմբում և առկա խնդիրների ու սպառնալիքների լուծման միասնական դիրքորոշում", - եզրափակել է ռազմական փորձագետը:

Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ Ադրբեջանի նախագահը հայտարարել էր դեպի Հայաստան բեռների տարանցման բոլոր սահմանափակումները վերացնելու մասին: Նա նշել էր, որ առաջին նման տարանցիկ բեռը ղազախական հացահատիկի բեռն էր դեպի Հայաստան, և հայտարարել, որ դա ցուցանիշ է այն բանի, որ այժմ երկրների միջև խաղաղություն գոյություն ունի նաև գործնականում: Հայաստանում ողջունել են Ադրբեջանի նախագահի այդ հայտարարությունը, նշելով, որ այն մեծ նշանակություն ունի տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման համար: Նույն օրը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր Հայաստանում պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետը 24 ամսից մինչև 18 ամիս կրճատելու մասին: Որոշումն ուժի մեջ կմտնի 2026 թվականի հունվարի 1-ից ։ Փորձագետները կարծում են, որ նման կերպ իշխող ուժը՝ Փաշինյանի գլխավորությամբ, փորձում է լրացուցիչ ձայներ ստանալ 2026 թվականի հունիսին նախատեսված խորհրդարանական ընտրություններում ։