ԱՄՆ Կոնգրեսում տեղի է ունեցել Արցախի հարցով շվեյցարական խաղաղության նախաձեռնությանը նվիրված ճեպազրույց

Արմինֆո. ԱՄՆ Կոնգրեսում տեղի է ունեցել ճեպազրույց ՝ նվիրված բռնի տեղահանված արցախահայության ՝ իրենց տները կոլեկտիվ և երաշխավորված վերադարձի կազմակերպմանն ուղղված շվեյցարական խաղաղության նախաձեռնությանը:

Ինչպես հաղորդում է Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը (ANCA), միջոցառմանը մասնակցել է ավելի քան 200 մարդ, այդ թվում ՝ Կոնգրեսի աշխատակիցներ, իրավապաշտպաններ, նախկին դիվանագետներ եւ փորձագետներ: Բանախոսների թվում Էին Շվեյցարիայի խորհրդարանի ներկայացուցիչներ Էրիխ Ֆոնտոբելը և Լուկաս Ռեյմանը, Միջազգային քրիստոնեական համերաշխության կազմակերպության նախագահ Ջոն Էյբները, ինչպես նաև Հայաստանի նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը:

Քննարկումը բացել է կոնգրեսական Քրիս Սմիթի աշխատակազմի ղեկավար Մարկ Միլոշը: Բանախոսներից յուրաքանչյուրն անդրադարձել է արցախահայությանը իրենց տներ վերադարձնելու իրավունքի իրավական, դիվանագիտական և հումանիտար ասպեկտներին:

Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի գործադիր տնօրեն Արամ Համբարյանը նշել է, որ իրական, կայուն և երկարատև խաղաղությունը չի կարող պարտադրվել Հայաստանին զենքի կիրառման սպառնալիքով ՝ ի վնաս մարդու իրավունքների, միջազգային իրավունքի և Արցախի բնիկ հայ բնակչության համընդհանուր իրավունքների: "Անհրաժեշտ է մերժել, այսպես կոչված, "խաղաղ պայմանները", որոնք այժմ պարտադրվում են Երևանին ՝ որպես միակողմանի ստորադասություն ցեղասպան Ադրբեջանին ։ Անհրաժեշտ է հաստատել նոր խաղաղություն ՝ հիմնված արցախահայության անվտանգ հայրենիք վերադարձի վրա", - նշել է Համբարյանը։

Շվեյցարիայի խորհրդարանի պատգամավոր Էրիխ Ֆոնտոբելը նախաձեռնության ակունքները որակել է որպես անձնական պարտավորություն, որը ստանձնել է 2024 թվականին Արցախից տեղահանված անձանց հետ հանդիպումից հետո՝ Հայաստան կատարած այցի ժամանակ: "Մի կին ինձ ցույց տվեց իր նախկին տան տեսանյութը, որն այժմ զբաղված է։ Այս տեսարանը կոտրեց իմ սիրտը: Այդ պահին ես հասկացա, որ պետք է գործեմ: Ես նրան և մյուս փախստականներին խոստացել եմ, որ կօգնեմ", - ասել է պատգամավորը։

Ֆոնտոբելն ընդգծել է նախաձեռնության չեզոք և ներառական բնույթը. "Շվեյցարական խաղաղապահ նախաձեռնությունը թույլ է տալիս Միացյալ Նահանգներին աջակցել խաղաղությանը՝ առանց ուղղակի ռիսկի ենթարկվելու: Մենք ՝ շվեյցարացիներս, չեզոք ենք և ունենք փորձ և վստահություն նման հարթակներ կազմակերպելու հարցում։ Այժմ մեզ անհրաժեշտ է լայն միջազգային աջակցություն, հատկապես՝ Միացյալ Նահանգների կողմից"։

Իսկ շվեյցարացի խորհրդարանական Լուկաս Ռեյմանը ընդգծել է, որ Ադրբեջանի գործողությունները միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում են: "Արցախահայության տեղահանումը միջազգային մարդասիրական իրավունքի լուրջ խախտում է  Շվեյցարիայի ԱԳՆ-ն իր կայքում հստակ հայտարարում է, որ քաղաքացիական բնակչության վրա հարձակումները և բնակչության անօրինական տեղաշարժը պատերազմական հանցագործություններ են", - նշել է նա։ Խորհրդարանականը նաև հավելել է, որ ԵԱՀԿ-ն կարող է կարևոր դեր խաղալ, հատկապես, հաշվի առնելով, որ 2026 թվականին Շվեյցարիան կգլխավորի կազմակերպությունը:

"Միացյալ Նահանգները կարող է նպաստել Մինսկի խմբի գործունեության ակտիվացմանը՝ նպաստելով բռնի տեղահանվածների վերադարձին։ Դա կայուն խաղաղության հիմքն է", - հավելել է նա։

Իսկ Քրիստոնեական համերաշխության միջազգային կազմակերպության նախագահ Ջոն Էյբները էթնիկ զտումն անվանել է սովի և ահաբեկման միջոցով Արցախի բնակչության դեմ ուղղված կանխամտածված քաղաքականության գագաթնակետ: "Ադրբեջանը ռազմական հարձակում է սկսել, որը դարձել է իննամսյա շրջափակման գագաթնակետը։ Շրջափակման նպատակը բնակչությանը սովամահ անելն էր։ Արդյունքում՝ տեղի ունեցավ Արցախի քրիստոնյա հայերի էթնոկրոնական զտում ։ Շվեյցարիայի խաղաղության նախաձեռնությունը Միացյալ Նահանգներին հնարավորություն է տալիս կատարել իր նախորդ խոստումները և նպաստել կայուն խաղաղության հաստատմանը: Սա նաև հնարավորություն է օգնելու դադարեցնել աշխարհի հնագույն քրիստոնեական համայնքներից մեկի էթնոկրոնական մաքրումը", - ասել է նա։

Ֆոնտոբելիի, Ռեյմանի, Էյբների և Օսկանյանի պատվիրակությունը ժամանել է Վաշինգտոն ՝ Պետդեպարտամենտի, Կոնգրեսի և իրավապաշտպան կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ բարձր մակարդակի հանդիպումների շարքի, ինչպես նաև Կոնգրեսում վերոնշյալ ճեպազրույցին մասնակցելու համար:

Շվեյցարիայի խաղաղության նախաձեռնությունը պաշտոնապես ընդունվել է Շվեյցարիայի խորհրդարանի կողմից՝ այս տարվա սկզբին: Այն հանձնարարում է Շվեյցարիայի Դաշնային խորհրդին մեկ տարվա ընթացքում գումարել միջազգային խաղաղության համաժողով, որն ուղղված է նպաստելու պատմականորեն բնակվող հայ բնակչության անվտանգ եւ կամավոր վերադարձի վերաբերյալ բանակցություններին ՝ միջազգային վերահսկողության ներքո կամ գլոբալ նշանակություն ունեցող սուբյեկտների մասնակցությամբ ։

Այդ մանդատի իրականացմանն աջակցելու համար 2025 թվականի մայիսի 26-ին Բեռնում ձևավորվել է միջկուսակցական խորհրդարանական կոմիտե ՝ բաղկացած 19 շվեյցարացի խորհրդարանականներից ։ Այդ կոմիտեն իրավասու է առաջ մղել անհրաժեշտ միջազգային մեխանիզմները՝ Շվեյցարիայի խորհրդարանի իրավաբանորեն պարտադիր որոշման խնդիրները կատարելու համար: Մեծ Բրիտանիայի հայտարարությունը լրացնում է միջազգային ձայների աճող երգչախումբը, որը կոչ է անում տևական և ներառական լուծումներ տալ Լեռնային Ղարաբաղի վաղեմի ճգնաժամին: