Արդարադատության նախարարության պաշտոնյա. Բանտերում կյանքի բարդ պայմանները հոգեբանական մարտահրավեր են դառնում կալանավորների համար

Արմինֆո. ՔԿՀ-ներում ինքնասպանությունների պատճառները հաճախ կապված են կյանքի բարդ պայմանների հետ, որոնք լուրջ հոգեբանական մարտահրավեր են դառնում բանտարկյալների համար: Այդ մասին մարտի 27-ին Երեւանում կայացած մամուլի ասուլիսում հայտարարել է Հայաստանի արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության սոցիալական, հոգեբանական եւ իրավական աշխատանքների վարչության պետ Ցողիկ Ալեքսանյանը։

Խոսելով ինքնասպանությունների մասին՝ Ալեքսանյանն ընդգծել է, որ ծառայությունն իրավունք և հնարավորություն չունի նշելու նման դեպքերի կոնկրետ պատճառները: Նրա խոսքով ՝ յուրաքանչյուր դեպքի վերաբերյալ բոլոր տվյալներն ուղարկվում են քննություն իրականացնող մարմիններին, որոնք ունեն փորձաքննություն իրականացնելու իրավասություն և հավաստիացրել են, որ ներկայումս բանտերում ինքնասպանությունների 4 դեպքով կատարվում են համապատասխան ընթացակարգեր: "Սա բավականին բարդ և դատավարական գործընթաց է։ Այս առումով կարծում եմ, որ պատճառների կամ ենթադրությունների մասին խոսելը ճիշտ չի լինի։ Պարզաբանում տալու հնարավորություն կունենա վարույթն իրականացնող մարմինը՝ փորձաքննության ավարտից հետո", - նշել է նա։

Ալեքսանյանը, ի թիվս այլ պատճառների, նշել է կալանավորների հոգեբանական վիճակի վրա ընտանեկան հանգամանքների ազդեցությունը։ "Մենք նկատել ենք, որ որոշ դեպքերում ինքնասպանությունները կամ ինքնասպանության փորձերը տեղի են ունեցել այն պահերին, երբ կալանավորը ընտանեկան խնդիրներ է ունեցել", - հավելել է ԱՆ քրեակատարողական ծառայության պաշտոնյան:

Բացի այդ, Ալեքսանյանը նշել է, որ ուսումնասիրությունների արդյունքներով ամենից հաճախ ինքնասպանության են հակված այն բանտարկյալները, որոնք նախկինում ինքնասպանության հակումներ չեն ցուցաբերել: "Սակայն այս տարի գրանցվել է նաև ինքնասպանության դեպք, որին նախորդել են ինքնավնասման դեպքեր", - հավելել է նա:

Ալեքսանյանը նշել է ազատազրկման վայրերում պայմանների բարելավման անհրաժեշտությունը՝ որպես նման դեպքերի թվի նվազեցման միջոցներից մեկը, ինչպես նաև խոսել է այդ ուղղությամբ իրենց կողմից իրականացվող կանխարգելիչ աշխատանքների մասին: 

ՔԿՀ-ներում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդների խմբի անդամ Զառա Հովհաննիսյանն, իր հերթին, նշել է, որ խնդիրներ կան կալանավորների հետ սոցիալական, իրավական և հոգեբանական աշխատանքների ոլորտում: "Խնդիրը ոչ միայն այն է, որ հոգեբանների պակաս կա, այլ նաև այն, որ բանտարկյալները օգնություն չեն խնդրում։ Այստեղ անհրաժեշտ է հաշվի առնել քրեական ենթամշակույթի ազդեցությունը հոգեբանների եւ սոցիալական աշխատողների հետ փոխգործակցության վրա", - ընդգծել է Հովհաննիսյանը։

Նա պարզաբանել է, որ քրեական ենթամշակույթը բանտերում ծագող խնդիրները կարգավորում է սեփական ուժերով, ինչը հանգեցնում է այդ հարցերի արագ լուծմանը: Այդ առնչությամբ նա ՔԿՀ-ներում ինքնասպանության և ինքնավնասման դեպքերը կապել է քրեական ենթամշակույթի համակարգի հետ, որը պետք է իր ռեսուրսներն օգտագործի առաջացող խնդիրների վրա ազդելու համար:

Որպես երկրորդ խնդիր Հովհաննիսյանը նշել է առողջապահական ծառայության աշխատանքի թերությունները։ Նա բացատրել է, որ բանտարկյալները բախվում են ոչ միայն առողջական խնդիրների, այլև բժշկական օգնության տրամադրման ձգձգումների: "Հիմնականում, այդ բոլոր խնդիրներն առաջանում են ռեսուրսների բացակայության պատճառով",- նշել է Հովհաննիսյանը, հավելելով, որ սա առաջին դեպքն է, երբ 8 մահերից չորսը ինքնասպանություններ են եղել:

Մինչդեռ "Քրեակատարողական բժշկության կենտրոն" ՊՈԱԿ-ի բժշկական օգնության և կազմակերպման բաժնի պետ Նաիրա Բաբայանն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ պետք է հաշվի առնել նաև այն փաստը, որ նրանք, ովքեր երկար ժամանակ գտնվում են ազատազրկման վայրերում, ժամանակի ընթացքում ձեռք են բերում նոր հիվանդություններ ՝ առկա առողջական խնդիրների ֆոնին: Այս առումով նա ուշադրություն է հրավիրել քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող բանտարկյալների բարձր տոկոսին։ Բաբայանը պարզաբանել է, որ բանտերում գտնվում է ավելի քան 300 բանտարկյալ, ինչը դժվարացնում է բոլոր կարիքավորներին արագ բուժօգնություն ցուցաբերելը:

Հիշեցնենք, որ ըստ "Հանրային լրագրության ակումբ" ՀԿ-ի ծառայության տվյալների ՝ Հայաստանի 10 քրեակատարողական հիմնարկներում (ՔԿՀ) արձանագրվել է կալանավորների շրջանում ինքնավնասման դեպքերի աճ: Այսպես, ըստ պաշտոնական տվյալների, 2024 թվականին 205 կալանավորներ իրենց մարմնական վնասվածքներ են հասցրել, ինչը զգալիորեն գերազանցում է 2023 թվականի ցուցանիշը (155 դեպք) ։