ԶԼՄ. Պակիստանի եւ Հնդկաստանի կողմից պատերազմող Ադրբեջանին եւ Հայաստանին զենքի մատակարարումն արագացնում է սպառազինությունների մրցավազքը Կովկասում

Արմինֆո. Հարավասիական մրցակիցներ Պակիստանի և Հնդկաստանի կողմից միջինասիական պատերազմող երկրներին՝ Ադրբեջանին և Հայաստանին զենքի բազմաթիվ մատակարարումներն արագացնում են սպառազինությունների մրցավազքը Կովկասում՝ ընդամենը մեկ տարի անց այն բանից հետո, երբ ադրբեջանական զինված ուժերը կայծակնային հարձակմամբ վերադարձրեցին վիճելի Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանը:

Ինչպես գրում է SCMP-ն, չնայած հետպատերազմյան բանակցություններին, որոնք ուղղված են Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ երեք տասնամյակների ռազմական գործողությունների վերջնական դադարեցմանը, վերլուծաբանները մտավախություն ունեն, որ պակիստանյան ռազմական ինքնաթիռների եւ հնդկական ՀՕՊ համակարգերի ներհոսքը, ինչպես նաեւ Ֆրանսիայից մատակարարումները կարող են հակամարտության նոր ալիք ազդարարել:

Նյու Յորքի Eurasia Group քաղաքական ռիսկերի խորհրդատվական ընկերության Եվրասիայի հարցերով վերլուծաբան Թինաթին Ջափարիձեն նշում է, որ, թեեւ Երեւանի եւ Բաքվի կառավարությունների միջեւ սահմանափակ խաղաղության համաձայնագիրը "դեռեւս հավանական է, չլուծված տարածքային եւ քաղաքական վեճերը պահպանում են Ադրբեջանի միակողմանի ռազմական գործողությունների բարձր ռիսկը":

"Ցանկացած խաղաղության համաձայնագիր, որում բացակայում է սահմանային հարցերի վերաբերյալ հստակությունը, քիչ բան կանի Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւին ռազմական գործողությունների սրումից հետ պահելու համար", - ասել է նա ՝ վկայակոչելով Հայաստանի Սյունիքի մարզով, այսպես կոչված, Զանգեզուրի միջանցքի հնարավոր բռնի բացումը, որն Ադրբեջանին կենսական հասանելիություն կտա նխիջեւանյան էքսկլավին:

Նրա ասելով՝ դա նաև կբարելավի Արևելյան Ասիայի և Սև ծովի միջև հաղորդակցությունը միջին միջանցքով, որը Ղազախստանի նախաձեռնած նախագիծն է, ասաց նա:

Ընդ որում, ուշադրություն է հրավիրվում, որ Ադրբեջանի նախկին ռազմական հաջողություններն ամրապնդվել են 2020 թվականին Հայաստանի հետ վերջին խոշոր հակամարտության ժամանակ Իսրայելի և Թուրքիայի կողմից մատակարարված մարտական դրոնների մարտավարական առավելություններով, ինչը թույլ է տվել նրան վերականգնել վերահսկողությունը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ:

"Զեկույցները ցույց են տալիս, որ Պակիստանն իր ներդրումն է ունեցել Ադրբեջանի ռազմական ռազմավարության մեջ ՝ տրամադրելով լեռնային պատերազմի վարման հմուտ խորհրդականներ, որոնց փորձը հղկվել է Քաշմիրում Հնդկաստանի հետ տասնամյակների հակամարտության ընթացքում ։ Հայաստանը պնդում է, որ Պակիստանի հատուկ ստորաբաժանումները մասնակցել են մարտական գործողություններին, ինչը Իսլամաբադը կտրականապես հերքում է:

2021 թվականին Պակիստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև ձևավորված պաշտպանական գործընկերությունը դրդել է Հնդկաստանին զուգահեռներ անցկացնել Քաշմիրի և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունների միջև և ավելացնել ռազմական վաճառքները Հայաստանին։

Անցյալ տարի Հնդկաստանը նաև փափուկ ուժի դաշինք է կնքել Իրանի և Հայաստանի հետ ՝ պաշտպանելու իր շահերը Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքում, որը Պարսից ծոցով և Հայաստանով Հնդկաստանը կապում է Ռուսաստանի հետ", - գրում է աղբյուրը:

Հավելվում է, որ անցյալ տարվա սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղը վերահսկողության տակ վերցնելուց հետո Ադրբեջանի ռազմական լանդշաֆտն էլ ավելի է փոխվել Պակիստանի և Չինաստանի կողմից համատեղ մշակված JF-17 Thunder բազմաֆունկցիոնալ մարտական ինքնաթիռների ի հայտ գալուց հետո:

Վերլուծաբանները նշում են, որ սեպտեմբերի 25-ին ինքնաթիռների ձեռք բերումը ռազմական հավասարակշռությունն էլ ավելի է հակել հօգուտ Ադրբեջանի, և հաղորդագրություններում նշվում է, որ Պակիստանի պաշտպանական կապալառու Pakistan Aeronautical Complex-ը և չինական Chengdu Aircraft Industry Corporation-ը կմատակարարեն ութ ժամանակակից JF-17՝  1,6 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի գործարքի շրջանակում, որը ներառում է նաև զինամթերք և օդաչուների ուսուցում:

Ջափարիձեն JF-17-ի ձեռքբերումը որակել է որպես "ռազմավարական դիվանագիտական քայլ", որը բարձրացնում է Ադրբեջանի մարտունակությունը եւ փոխում Հարավային Կովկասում "անվտանգության արդեն փոփոխվող լանդշաֆտը" ՝ միաժամանակ Հայաստանին դնելով "ավելի խոցելի վիճակում" եւ ստիպելով նրան կատարելագործել իր ՀՕՊ համակարգերը:

"Հաշվի առնելով Ռուսաստանի հետ Հայաստանի լարված կապերը, հատկապես, վերջին կամարտությունների ժամանակ Մոսկվայի չմիջամտելուց հետո, Երեւանն ավելի հաճախ կդիմի Հնդկաստանին ռազմական օգնության համար, որպեսզի զսպի իր մերձավոր հարեւանի կողմից ցանկացած ապագա ագրեսիա", - ասել է Ջափարիձեն:

Այս տեղաշարժը կարող է էապես փոխել իշխանության տարածաշրջանային դինամիկան եւս մեկ անգամ. 2020 թվականին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած պատերազմից հետո Հայաստանը դարձել է Հնդկաստանի զենքի խոշորագույն արտասահմանյան գնորդը ՝ մինչև այս տարվա մարտ մատակարարելով 600 միլիոն ԱՄՆ դոլարի սպառազինություն, այդ թվում ՝ 155 մմ հաուբիցներ, Pinaka բազմափող հրթիռային համակարգեր և Zen հակաանօդաչու սպառազինություն:

Արևելաչինական մանկավարժական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների պրոֆեսոր Ջոզեֆ Գրեգորի Մահոնին վստահ է, որ բացարձակ արտահայտությամբ երկու կողմերն էլ արդեն որոշ ժամանակ գտնվում են սպառազինությունների մրցավազքի վիճակում: Ի հաստատում իր խոսքերի՝ նա նշել է, որ այս տարի Հայաստանը հնդկական Bharat Dynamics - ից կստանա 17 Akash-1S զենիթահրթիռային համակարգ՝ 2022 թվականին կնքված 720 միլիոն ԱՄՆ դոլարի պայմանագրի շրջանակներում:

Բացի այդ, Ֆրանսիան Հայաստան կմատակարարի Ground Master-200 ռադարներ և Mistral փոքր հեռահարության հրթիռներ՝ անցած տարվա հոկտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի վճռական գործողություններից հետո հայտարարված գործարքի շրջանակներում:

"JF-17 - ի ձեռք բերումը "հավասարակշռում է ՀՕՊ-ի վերջին հայկական կատարելագործումները եւ արտացոլում սպառազինությունների մշտական մրցավազքը", - կարծում է Մահոնին:

"Բացարձակ արտահայտությամբ երկու կողմերն արդեն որոշ ժամանակ գտնվում են սպառազինությունների մրցավազքի վիճակում", - ասել է նա, նշելով, որ "Չինաստանը զգայուն է" Կենտրոնական Ասիայում Հնդկաստանի պաշտպանական պայմանագրերի ընդլայնման նկատմամբ, չնայած այն հանգամանքին, որ Պեկինը լավ հարաբերություններ է պահպանում երկու պատերազմող երկրների հետ եւ չեզոքություն է պահպանում հակամարտությունում:

"Չինաստանը ջանասիրաբար աշխատել է Շանհայի համագործակցության կազմակերպության միջոցով ՝ ամերիկյան շահերը Կենտրոնական Ասիայից դուրս մղելու համար։ JF-17-ների վաճառքի ընդլայնումը կարող էր օգնել", - ասել է Մահոնը, հավելելով, թե, "հավանաբար, կարելի է վստահորեն ասել", որ Պեկինը ձգտում է հավասարակշռություն պահպանել Ադրբեջանի եւ Հայաստանի հետ հարաբերություններում ՝ "շատ չհակվելով այս կամ այն կողմ":