Արմինֆո. Ադրբեջանի խորհրդարանի պատգամավոր Ռասիմ Մուսաբեկովն ԱրմԻնֆո-ին հարցազրույցում խոսում է Ադրբեջանում ներքաղաքական վերջին իրադարձությունների մասին, կիսվում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման, Հարավային Կովկասի, Իրանի շուրջ աշխարհաքաղաքական իրադրության, մեր տարածաշրջանի վրա մերձարևելյան անկայունության տարածման հնարավորությունների տեսլականով:
Ձեր հարցազրույցներից մեկում Ադրբեջանում նախագահական ընտրությունների՝ 2018 թ. հոկտեմբերից ապրիլ տեղափոխման վերաբերյալ վերջին որոշումը կապեցիք նույն ընթացքում Հայաստանում իշխանության տրանսֆորմացիայի հետ: Ինչո՞վ է պայմանավորված նման փոխկապակցվածությունը:
Ադրբեջանում նախագահական ընտրությունների՝ կես տարով շուտ անցկացումը պայմանավորված է բազմաթիվ արտաքին և ներքին հանգամանքներով: ԶԼՄ-ներում դրանց մասին խոսվում էր՝ վկայակոչելով նախագահի աշխատակազմի պաշտոնական անձանց: Նման պատճառների թվում կնշեի ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման շուրջ բանակցությունները: Մարտ-ապրիլին պետք է տեղի ունենա Հայաստանում գերագույն իշխանության վերաֆորմատավորում, և, հետևաբար, առարկայական բանակցությունների վերսկսում կարելի էր սպասել մայիսից ոչ շուտ: Իսկ ամառային արձակուրդները և աշնանը նախագահական ընտրությունները բանակցություններում դադարը կերկարացնեին մինչև ուշ աշուն: Դրա հետևանքով բանակցային գործընթացը կարող էր կանգ առնել:Ադրբեջանում նախագահական ընտրությունների տեղափոխումն ապրիլ թույլ կտա չթուլացնել բանակցությունների տեմպերը և փորձել բեկման հասնել արդեն ընթացիկ տարում: Կստացվի դա արդյոք, թե ոչ, ընդհանուր առմամբ կախված կլինի կողմերի՝ բարդ փոխզիջումների գնալու պատրաստակամությունից:
Իսկ ի՞նչ նկատի ունեք՝ խոսելով բանակցություններում բարդ, բեկումնային փոխզիջումների մասին:
Անմիջականորեն չմասնակցելով բանակցություններին, ելնելով ինձ հասանելի տեղեկատվությունից՝ կարծում եմ, որ բանակցությունների հիմքում շարունակում են մնալ «Մադրիդյան սկզբունքները», իսկ դրա տարբերակը, որը հայտնի է՝ որպես «Կազանի փաստաթուղթ», արխիվ չի ուղարկվել, և դեռևս պահպանում է իր ակտուալությունը: Իսկ ՌԴ ԱԳՆ ղեկավար Սերգեյ Լավրովը, վերջերս խոսելով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման մասին, նշել է, որ բոլոր հարցերը մեկ փաստաթղթով լուծել անհնար է, իսկ հնարավոր պայմանավորվածությունների իրագործման գործընթացը կլինի փուլային: Կարծում եմ, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևերում նշված շրջանների՝ Հայաստանի կողմից ապաօկուպացման Բաքվի պահանջը և հանրաքվեի միջոցով Լեռնային Ղարաբաղի անջատման Երևանի պահանջը փակուղի են մտցրել բանակցությունները:
Հնարավոր է, հակամարտության կողմերը փորձում են ելք գտնել փոխանակումների ավելի մանր քայլերում՝ շարժվելով առաջ, չստանալով ամեն բան միանգամից, այլ քայլ առ քայլ, անելով զիջումներ և փոխարենը որոշակի բոնուսներ ստանալով: Օրինակ՝ «շրջանակային համաձայնագրի» ընդունմամբ անմիջապես 2-3 շրջան ազատվում է, որը ուղեկցվում է խաղաղապահ գործողությամբ և Հայաստանի համար Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հաղորդակցությունների բացմամբ: Դա այնքան էլ քիչ չէ, եթե հաշվի առնենք, որ Հայաստանը կարող է երկաթուղային ելք ունենալ Թուրքիայով դեպի Եվրոպա և Մերձավոր Արևելք, իսկ Ադրբեջանով դեպի Իրան, ինչպես նաև Ռուսաստան, Կենտրոնական Ասիա և Չինաստան: Լեռնային Ղարաբաղը կարող է օդային հաղորդակցություն իրականացնելու Բաքվի հավանությունը ստանա: Վստահության մակարդակի բարձրացումը և առճակատման թուլացումը թույլ կտա անցում կատարել հաջորդ քայլին, ինչի ընթացքում հնարավոր կլինի համաձայնեցնել Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակը, ինչը թույլ կտա վերջինիս ներառել քաղաքական երկխոսության մեջ և տնտեսական գործունեություն իրականացնել՝ արտաքին շուկաներ ելքով: Իսկ փոխարենը կարելի է ազատել ևս 2-3 շրջան: Կարևոր է կարգավորման գործընթացի դրական դինամիկայի ապահովումը, քանի որ աճող վստահության մթնոլորտում այսօր անլուծելի թվացող շատ հարցեր կարող են փոխընդունելի կոմպրոմիսային հանգուցալուծում գտնել:
Արդյո՞ք այսօր տեսնում եք կողմերի միջև նման լուրջ փոխզիջումների համար անհրաժեշտ մթնոլորտ:
Մեր երկրների ԱԳՆ ղեկավարները նշում են սկսված բանակցային փուլի կառուցողական բնույթը: Եվ թեև շփման գծում դեռ տեղի են ունենում միջադեպեր, լարվածությունը զգալիորեն նվազել է: Համաձայնություն է ձեռքբերվել ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի՝ հրադադարի ռեժիմի մոնիտորինգի խմբի թվաքանակի ավելացման շուրջ: Այնպես որ՝ զգուշավոր լավատես լինենք: Բանակցություններում բեկում մի օր պիտի տեղի ունենա: Չէ որ խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանքը ոչ թե ներկայիս ստատուս-քվոյի անվերջ պահպանումն է, այլ՝ լայնամասշտաբ և արյունոտ պատերազմը, որը թե Ադրբեջանին, թե Հայաստանին, թե տարածաշրջանի մեր հարևաններին պետք չէ:
Ադրբեջանում արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացման մեջ արդյո՞ք տեսնում եք ներքաղաքական պատճառներ:
Իհարկե, կա ներքաղաքական ասպեկտ, բայց այն ընդդիմությունից բխող վտանգի հետ կապված չէ: Կառավարող ընտրախավի և առաջին դեմքերի դրությունն Ադրբեջանում, ինչպես նաև Հայաստանում, այսօր, կարծես, անխոցելի է: Ապրիլին Հայաստանում սպասվում է կառավարության խորը վերակազմում, իսկ Ադրբեջանում դա տեղի կունենա արդեն ոչ թե աշնանը, այլ գարնանը՝ ապրիլյան նախագահական ընտրություններից հետո:
Սահմանադրության համաձայն՝ նախարարների կաբինետն ամբողջ կազմով հրաժարական կտա: Ադրբեջանի կառավարությունում սպասվում են ինչպես կառուցվածքային, այնպես էլ՝ անձերի փոփոխություններ:
Ադրբեջանի նախագահի օգնական Նովրուզ Մամեդովն ընտրությունները տեղափոխելու որոշումը պայմանավորեց այն հանգամանով, որ «Հարավային Կովկասում և հարևան տարածաշրջաններում բացասական գործընթացները կարող են աստիճանաբար սուր բնույթ ձեռք բերել և ազդել տարածաշրջանի վրա, որտեղ գտնվում է նաև Ադրբեջանը»: Ի՞նչ գործընթացների մասին է խոսքը, Ձեր կարծիքով:
Կարծում եմն, որ խոսքը վերաբերել է Մերձավոր Արևելքում, Իրանում իրավիճակին, ԱՄՆ և ՆԱՏՕ-ի հետ Ռուսաստանի ուժեղացող առճակատմանը: Բարձր է հավանականությունը, որ գործընթացները բացասական սցենարով կընթանան, և կարող են հասնել այն աստիճանի, երբ Ադրբեջանի կողմից բազմավեկտոր հավասարակշռված արտաքին քաղաքականության, իսկ Հայաստանի կողմից արտաքին քաղաքական կոմպլեմենտարիզմի իրականացումը կդժվարանա: Մեզ կփորձեն ստիպել այս կամ այն կողմն անցնել, իսկ դրանից խուսափումը կարող է ուղեկցվել ինչպես Մոսկվայի, այնպես էլ Վաշինգտոնի և Բրյուսելի կողմից աճող ճնշմամբ: Որևէ լավ բան տարածաշրջանի համար դա չի խոստանում՝ ինչպես անվտանգության, այնպես էլ զարգացման առումով:
Արդյո՞ք մերձարևելյան անկայունության՝ Հարավային Կովկասի վրա տարածման հեռանկարներ եք տեսնում, և ի՞նչ ազդեցություն դա կարող է ունենալ ղարաբաղյան հակամարտության վրա:
Ակնհայտ է, որ իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում շուտ չի կարգավորվի, ինչը, իհարկե, որոշակի ռիսկեր է պարունակում Հարավային Կովկասի համար: Սակայն, առայժմ հակված չեմ մերձարևելյան ճգնաժամերն անմիջականորեն պրոյեկցել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի վրա: Եվ ղարաբաղյան հակամարտության և դրա խաղաղ կարգավորման հետ մերձարևելյան ճգնաժամի ուղղակի կապ չեմ տեսնում:
Իրանում հունվարին տեղի ունեցած իրադարձությունները հարևան Ադրբեջանին չէին կարող
չմտահոգել: Արդյո՞ք դրանց հանգուցալուծումը՝ այաթոլաների ռեժիմի պահպանումը, համապատասխանում է Ադրբեջանի շահերին: Եվ որքա՞ն երկար ներկայիս ռեժիմին կհաջողվի պահպանել իշխանությունը:
Ադրբեջանը շահագրգռված է, որպեսզի Իրանը լինի կայուն և կանխատեսելի գործընկեր:
Բաքուն իրականացնում է Իրանի ներքին գործերին չմիջամտելու ուղեգիծ: Պատժամիջոցների ռեժիմից ԻԻՀ դուրս գալուց հետո Ադրբեջանն առևտրատնտեսական հարաբերություններ է զարգացնում այդ երկրի հետ, իրականացնում մասշտաբային նախագծեր: Անցած տարի մենք սկսել ենք թուրքմենական գազ ստանալ Իրանով՝ ավելացնելով թուրքական և վրացական շուկաներ սեփական գազի մատակարարումները:
Արդեն սկսվել է «Հյուսիս-Հարավ» երկաթուղային գծի իրականացումը, ինչի համար Ադրբեջանը $500 մլն վարկ է հատկացրել Իրանին: Թեհրանն իր հերթին մտադիր է ներդրումներ կատարել Նևթչալայում ավտոհավաքման գործարանում և Փիրալլահում դեղորայքի գործարանում: Բաքվին և Թեհրանին հաջողվել է հաղթահարել մերձկասպյան երկրների շահերի սահմանագծման հետ կապված բազմաթիվ տարաձայնություններ և հասնել արդեն ընթացիկ տարում Ղազախստանում գագաթնաժողովի ժամանակ Կասպից ծովի կարգավիճակի շուրջ համաձայնագրի ստորագրման:Հուզումներ և բողոքի ակցիաներ Իրանում նախկինում էլ եղել են, բայց առայժմ ռեժիմը կարողանում է դիմադրել այդ մարտահրավերներին: Մոտ ժամանակներս այաթոլաների ռեժիմի խորը ճգնաժամ չեմ տեսնում, թեև աշխարհում տեղի են ունենում փոփոխություններ, և հարևան երկրում էվոլյուցիան նույնպես անխուսափելի է: Հարավային Կովկասում բոլորիս համար ցանկալի է, որպեսզի Իրանում փոփոխությունները չկրեն այնպիսի կործանարար բնույթ, ինչին ականատես ենք լինում արաբական երկրներում:
Ինչպե՞ս եք պատկերացնում Ադրբեջանի «չմիացման քաղաքականության» շարունակման հեռանկարները: Որքանո՞վ է այդ քաղաքականությունը համապատասխանում օբյեկտիվ քաղաքական իրավիճակին՝ հաշվի առնելով աշխարհում դիտվող ինտեգրման և գլոբալիզացիայի միտումները:
Ադրբեջանի չմիացման քաղաքականությունն ամենևին աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացներից մեկուսացում չի ենթադրում: Այն ինտեգրման և գլոբալիզացիայի դեմ ուղղված չէ: Չմիացման շարժմանը շուրջ հարյուր պետություն է մասնակցում: Մասնակից երկրներն ընդամենն արտադաշինքային կարգավիճակի պարտավորություն են ստանձնում: Նկատի ունենալով, որ Ադրբեջանը ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու կամ ռուսամետ ՀԱՊԿ վերդառնալու նպատակ չի դնում իր առջև՝ Չմիացման շարժմանը մասնակցությունն ընդամենը փաստում է Բաքվի ընտրությունը:
Կարծիք. Երևանի և Բաքվի միջև հակամարտության լուծումը թույլ է տալիս Վաշինգտոնին զրկել Ռուսաստանին Հարավային Կովկասում ազդեցության ամենակարևոր լծակներից
Նարեկ Կարապետյանը կհրաժարվի իր պատգամավորի աշխատավարձից՝ հօգուտ բարեգործական վճարների
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
