Մայիսի 25-ին ղարաբաղա-ադրբեջանական սահմանին մարտի 1-ին Լևոնարխի ուղղությամբ ադրբեջանական դիվերսիայից հետո առաջին անգամ գիշերն առանց կրակոցների անցավ: Կարելի՞ է արդյոք այդ հանգամանքը վերագրել նախագահների և համանախագահների Վիեննայի հանդիպման արդյունքներին:
Չեմ կարծում, թե դա հնարավոր է դարձել Վիեննայի բանակցությունների շնորհիվ: Կա այսպիսի թևավոր արտահայտություն՝ ՙԵթե չես ցանկանում հարցի լուծում, ստեղծիր հանձնախումբ՚: Ամենուր, երբ շատ մարդիկ են լինում, ըստ որում՝ սեփական շահերն ունեցող, միշտ դժվար է լինում լուծման հանգել: Դա հնարավոր է միան նեղ շրջանակում, տվյալ դեպքում, կարծում եմ, փոխզիջում պետք է ձեռք բերվի հակամարտության մասնակիցների միջև. մյուսները՝ ներառյալ Մինսկի խումբը, այստեղ անելիք չունեն: Այս առումով ես սահմանին հարաբերական հանգստությունը գնահատում եմ Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի միջև պայմանավորվածությունների լույսի ներքո, այլ ոչ թե՝ որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների Վիեննայի հանդիպման արդյունք: Այդ պատճառով, չեմ կարծում, թե այդ հանգստությունը երկարատև լինի: Կարծում եմ՝ Վաշինգտոնի և Մոսկվայի դիրքորոշումները ղարաբաղյան հակամարտության պատմության մեջ առաջին անգամ հնարավորինս համընկել են: ԱՄՆ-ը, կարծես, համակերպվել է տվյալ տարածաշրջանում Ռուսաստանի միջնորդական դերի հետ: Ըստ որում, իսրայելա-ամերիկյան տանդեմը շարունակում է լուրջ մտավախություններ ունենալ ղարաբաղա-իրանական սահմանին իրավիճակի առնչությամբ՝ հաշվի առնելով սիրիական իրադարձությունների լույսի ներքո Իրանի հավանական վտանգը Իսրայելի և, համապատասխանաբար, ԱՄՆ-ի համար:
Արցախը և Հայաստանը, թերևս, միակն են Իրանին շրջապատող երկրներից, որոնց տարածքում ամերիկացի զինվորականներ չկան: Իսկ իսրայելա-ադրբեջանական սիրախաղերն առաջին հերթին ուղղված են Ադրբեջանի տարածքում ամերիկյան և իսրայելական ռազմական ներկայության ուժեղացմանը:
Ադրբեջանի ապրիլյան ագրեսիան, մեր 18-ամյա պատանիների հերոսությանը և վճառականությանը զուգահեռ, հերթական անգամ մերկացրեց գեներալ մանվելների, լիսկաների և մնացածի՝ կեղծ հայրանասիրության քողի տակ թաքցված իրական էությունը: Ձեր կարծիքով, արդյո՞ք մենք ճիշտ եզրակացություններ ենք արել:
Ոչ, չենք արել: Սակայն, տեսնում ենք, որ մեր ազգի լավագույն որակները դրսևորվեցին հայ զինվորի, այլ ոչ թե՝ գեներալի կողմից: Շատ լավ իմանալով մեր բանակը, ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Արցախում, դեռ ստեղծման օրվանից՝ կարող եմ ասել, որ բացառությամբ 1-2 անունների, մնացած մեր գեներալները պրոֆեսիոնալ առումով անպիտան են: Օրինակ՝ Գլխավոր շտաբի պետ Խաչատուրովը, ով իմ անմիջական հրամանատարն էր Քարվաճառի ազատագրման ժամանակ, շատ լավ հասկանալով ալկոհոլային խմիչքներից, զրոյական գիտելիքներ ունի ռազմական արվեստի մասին: Ֆրանսիայում մեր պաշտպանության փոխնախարար, գեներալ Հայկազ Բաղմանյանին լավագույն դեպքում որևէ գավառական հյուրանոցի դռնապանի պաշտոն
կվստահեին: Եվ նման օրինակները, ցավոք, շատ են: Ինձ համար անհասկանալի է, թե ինչպես կարող էր այդքան անպիտան մարդ հավաքվել Հայաստանի համար կրիտիկական կարևոր այնպիսի կառույցում, ինչպիսին բանակն է, որ ստեղծվեց 90-ականների պատերազմի պայմաններում՝իսկական հայրանասերների անշահախնդիր ջանքերով: Հենց նման ՙգեներալների՚ շնորհիվ է բանակում հանցավոր հիերարխիա ձևավորվել: Զինակոչիկները բանակ են գնացել՝ սպայական կազմի նկատմամբ վախի մթնոլորտում: Իսկ մեր ԶՈւ գոյության տարիներին ոչ կանոնադրական հարաբերությունների հետևանքով զինծառայողների մահվան դեպքերի թիվը նրանց բարոյահոգեբանական վիճակի լավագույն վկայությունն է: Հիմնվելով անձնական դիտարկումների վրա՝ հավաստում եմ, որ շատ զինակոչիկներ վախ են տածում իրենց հրամանատարների նկատմամբ: Այդ պատճառով մեր զինվորների արիությունը, իրենց պարտականությունների հստակ կատարումն Ադրբեջանի ապրիլյան ագրեսիայի օրերին մեծ զարմանք առաջացրեցին ինձ մոտ: Ադրբեջանցիներն իրենց հարձակումից առաջ հաշվարկել էին ամեն բան՝ կապված մեր բանակի և դիրքերի հետ, բացառությամբ մեկ բանի՝ իր հայրենիքը պաշտպանող հայ զինվորի հերոսության: Հակառակորդը չէր կարող պատկերացնել դա, քանի որ հայերի հարձակման դեպքում նրանց երիտասարդությունը, վստահեցնում եմ, թողնելով դիրքերը, փախուստի կդիմեր: Իսկ հայի իրական դեմքը երևաց ապրիլյան պատերազմի օրերին, երբ Արցախը, Հայաստանը և Սփյուռքն ամեն բան արեցին՝ աջակցելու հայրենիքը պաշտպանող հերոսին: Մինչդեռ այդ հային, այդ հերոսին իշխանությունները հետևողականորեն խեղդում են ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ՝ Արցախում: Հայաստանի իրական դեմքի ի հայտ գալը մութ ուժերի շահերից չի բխում:
Մութ ուժեր Հայաստանից դու՞րս:
Իշխանությունը բռնազավթած հայերի ձեռքով Հայաստանը կառավարում են արտաքին, մութ ուժերը, որոնք շահագրգռված չեն վերջինիս իրական դեմքի ի հայտ գալով: Ցանկացած ուժ, որը մեզ պարտապան է դարձնում, դրամաշնորհներ տրամադրում, ինձ համար մութ ուժ է: Լինելով ծնունդով Եվրոպայից՝ շատ լավ գիտեմ, թե ինչով են զբաղվում ՙմիջազգային ֆինանսական կազմակերպությունները՚ Հայաստանում և ինչով են դրանք զբաղվել Ֆրանսիայում: Իսկ հաշվի առնելով, որ Հայաստանում իշխանությունում գտնվող ցանկացած մարդու միակ արժեքը փողն է՝ փողի դիմաց այդ մարդիկ Հայաստանի անունից կանեն այն ամենը, ինչ ցանկանա ցանկացած օտարերկրացի: Բարիկադների մյուս կողմում մեծամասնությունն է՝ հայ հասարակությունը: Եվ հենց Հայաստանում քաղաքացիական հասարակության չկայացվածության հետևանքով բռնազավթողները վաճառում են Հայաստանն արտաքին ուժերին: Ամենամեծ երազանքս է, որ հայ հասարակությունը թեկուզ մեկ ժամով ֆրանսիական հասարակության ինքնագիտակցության մակարդակն ունենա: Այդ դեպքում այդ մեկ ժամում իշխանությունը Հայաստանում պաշտոնանկ կարվեր, կվազեր ու քաղաքական ապաստարան կխնդրեր ինչ-որ տեղ Էմիրաթներում կամ Ռուսաստանում, քանի որ ցանկացած քաղաքակիրթ երկիր նման մարդկանց չէր ընդունի:
Այլ կերպ ասած՝ մեր դժբախտությունների համար ինքներս ենք մեղավոր…
Միանշանակ: Այդ թվում՝ մեղավոր եմ ես, իմ շրջապատը: Եվ ես ներողություն եմ խնդրում ժողովրդից՝ թեկուզ այն բանի համար, որ մեր բանակը նման գեներալիտետ ունի:
Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առնչությամբ Հայաստանի դիրքորոշումն ավելի շատ հարցեր, քան պատասխաններ է պարունակում: Պատճառը նույն նյութապաշտությա՞ն մեջ է:
Հայաստանը երբեք ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առնչությամբ սեփական դիրքորոշում չի ունեցել: 1988 թ. ՙՂարաբաղ՚ կոմիտեի ստեղծման պահից մինչ օրս անձամբ ես ոչ մի անգամ իշխանության որևէ ներկայացուցչից ղարաբաղյան գործընթացից Հայաստանի սպասումների հստակ տեսլական չեմ լսել: Կան միայն մի շարք հակասական որոշումներ՝ ՙմիացումից՚ մինչև Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացումը: Եվ հասկանալի չէ, թե ինչու Արցախի ինքնորոշման մասին խոսում են Երևանում, այլ ոչ թե՝ Ստեփանակերտում: 1994 թ. զինադադարի մասին պայմանագրի միակ դրական կետը մեզ համար ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի հրամանատար Սամվել Բաբայանի ստորագրությունն է: Հայաստանը պետք է միայն աջակցի Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի իրացմանը, այլ ոչ թե՝ որպես կողմ մասնակցի գործընթացին: Դա միակ ճիշտ և, կարծում եմ, հայության շահերից բխող հայեցակարգնէ:
Դա իդեալ է: Իսկ մենք խոսում ենք իրականության մասին, որում շարունակում է անհասկանալի մնալ, թե ինչի է ձգտում հասնել մեր իշխանությունը բանակցային գործընթացից և, համապատասխանաբար, աշխարհից…
Հաշվի առնելով, որ ավելի քան 20 տարի գործընթացն ընթանում է փակ դռների հետևում, և իշխանությունը դրա բովանդակության մասին մեզ հաշվետու չի լինում՝ մենք պետք է թքած ունենանք վերջինիս սպասումների վրա: Հենց դա էլ ապրիլի սկզբին արեց հայ զինվորը՝ հստակ կատարելով իր պարտականությունները և ապտակ հասցնելով առաջին հերթին նույնիսկ ոչ թե ադրբեջանական, այլ՝ հայկական իշխանություններին: Պարզ է, որ Արցախի շուրջ միայն դե-ֆակտո իրավիճակի պահպանումը դե-յուրե իրավիճակի չի հանգեցնի: Այդ պատճառով մեր ճանապարհը, որի հենքում բացառապես արցախյան ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացումն է, Հայաստանին Արցախի միացումը, ինչի մասին շատերը շարունակում են պնդել, աշխարհը չի հասկանա: Պետք չէ ցանկալին իրականության տեղ ընդունել: Այսպիսով՝ Ղարաբաղի շուրջ բանակցություններում Հայաստանի իշխանությունների միակ նպատակն այդ նույն իշխանության պահպանումն է: Հենց այդ նպատակով իշխանությունը մշտապես Ղարաբաղի խնդիրն օգտագործում է ներքին քաղաքականությունում՝ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Արցախում: Նույն պատկերն Ադրբեջանում է, որտեղ ալիևյան կլանն իշխանությունից կախված է ղարաբաղյան թելով:
Այսինքն՝ կրկին հանգում ենք եզրակացության, որ չկարգավորված Ղարաբաղն ավելի ձեռնտու է ինչպես Բաքվի, այնպես էլ՝ Երևանի համար…
Միանշանակ: Իշխանությունների երկարակեցության գրավականը կարգավորված ղարաբաղյան հակամարտության բացակայության մեջ է: Եվ այս առումով ռեժիմներին ձեռնտու չէ նույնիսկ կարգավորման՝ հասարակություններին շահավետ տարբերակը:
Բանակցող Դավութօղլուի հրաժարականը, Մերձավոր Արևելքից միգրանտների Թուրքիա վերադարձի շուրջ ԵՄ հետ համաձայնությունների իրականացման փաստացի ձախողումը, երկրի իսլամացումը վերջնականապես խաչ դրեցին Թուրքիայի եվրահեռանկարների վրա: Կարելի՞ է արդյոք փաստել, որ էրդողանյան Թուրքիան վերջնականապես շրջադարձ է կատարել դեպի Արևելք, և ինչո՞վ կարող է դա սպառնալ Հայաստանին:
Թուրքիայի բնակչության մեծ մասն իրականում հարյուրավոր տարիներ հետ է մնացել ժամանակակից քաղաքակրթությունից: Եվ իսլամը շարունակում է որոշիչ դեր խաղալ այդ գործընթացում: Սա օբյեկտիվ իրողություն է, որից ձևավորվում է այսօրվա թուրքական արտաքին քաղաքականությունը: Մահրիբի երկրների արաբները, չնայած իրենց ողջ հետամնացությանը, մի քանի անգամ ավելի առաջադեմ են Թուրքիայի գավառներում ապրող թուրքերից: Եվրոպայում դա մեզանից լավ են հասկանում՝ համապատասխանաբար գիտակցելով ԵՄ կազմում Թուրքիայի հայտնվելու անհնարինությունը: Եվ միայն մարդու իրավունքների գաղափարի առկայությունը՝ ամրապնդված ՆԱՏՕ-ին Թուրքիայի անդամակցությամբ, ստիպում է Եվրոպային շարունակել Անկարայի հետ եվրախաղերը: Այդ խաղերը տևում են ավելի քան 60 տարի և նույնքան էլ կշարունակվեն: Սակայն, Ռեջեփ Էրդողանի գլխավորած Արդարության և զարգացման կուսակցությունը, 2002 թվականից ունենալով իշխանության նկատմամբ իրական մոնոպոլիա, այսօր փորձում է փոխել այդ խաղի կանոնները: ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրի ղեկավարն արդեն 2,5 տարի հանդես է գալիս տարածաշրջանային ինքնուրույն խաղացողի կարգավիճակում՝ շանտաժի ենթարկելով ամերիկացիներին Թուրքիայի իսլամացմամբ, ինչն ԱՄՆ համար երկրորդ Իրան կդարձնի այն: Այլ կերպ ասած՝ ընդհանուր չարիքի՝ ԱՄՆ դեմ պայքարում իրանական շիաների և թուրքական սունիների՝ առաջին հայացքից անհնար թվացող միավորմամբ: Ի պատասխան՝ ԱՄՆ-ը եկար ժամանակ փորձել է այլընտրանքային քաղաքականություն թելադրել Անկարային՝ Փենսիլվանիայում բնակվող չափավոր իսլամի քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի միջոցով: Եվ հենց Էրդողանի AKP-ն վերջ դրեց այդ ծրագրերին: Այնուամենայնիվ, չեմ բացառում Գյուլենի վերակենդանացումը՝ Թուրքիային ՆԱՏՕ-ի հնազանդ շարքային անդամների շարքը վերադարձնելու շուրջ Էրդողանի հետ բանակցություններում ամերիկացիների անհաջողության դեպքում: Այդ դեպքում ԱՄՆ-ը կփորձի ամեն բան անել AKP-ն տրոհելու և կուսակցության ընդդիմադիր թև ստեղծելու համար՝ Աբդուլլահ Գյուլի, Ահմեդ Դավութօղլուի, Ալի Բաբաջանի և Բյուլենթ Արինչի, այն քաղաքական գործիչների գլխավորությամբ, ովքեր ընդհանուր լեզու չեն գտել Էրդողանի հետ: Էրդողանին հաջողվում է դիմակայել արտաքին մարտահրավերներին՝ անհնարը պահանջելու միջոցով, որպեսզի ստանա հնարավոր մաքսիմումը: Այս բանաձևն առայժմ հաջող է աշխատում ԱՄՆ, Իսրայելի և հիմա արդեն Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում: Եվ Արցախում իրավիճակի սրացումը Մոսկվայի հետ Անկարայի պայմանավորվածությունների անմիջական հետևանք է: Ինչպես 1921 թվականին, Թուրքիան ձգտում է զիջումների հասնել Ռուսաստանից՝ Հայաստանի հաշվին, որն այսօր ինքնուրույն գործոն չէ Ռուսաստանի համար:
Իսկ ո՞րն է Հայաստանի հաշվին Թուրքիային զիջումների Ռուսաստանի շահագրգռվածությունը՝ հատկապես հաշվի առնելով Մուսթավա Քեմալի հետ 1921 թ. գործարքի անմխիթական հետևանքները ԽՍՀՄ համար:
Ի տարբերություն Մոսկվայի լիակատար ենթակայության տակ գտնվող Հայաստանի իշխանությունների՝ Անկարան և Բաքուն Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում հստակորեն հետամուտ են լինում սեփական շահերին: Սիրիայում ԻԼԻՊ-ին աջակցությամբ, այդ սպառնալիքի տարածման հեռանկարով Թուրքիան իր շուրջը պահեց ԱՄՆ-ին և Եվրոպային՝ ռուսական կործանիչը խոցելու թույլտվություն ստանալով նրանցից: Այդպիսով՝ փորձարկվեցին Ռուսաստանի կարողությունները, որը մեծ հաշվով անկարող գտնվեց որևէ բան լուծել Սիրիայում: Սակայն, դրանից հետո Ռուսաստանի հետ կրկին երկխոսելու ցանկություն առաջացավ թուրքերի մոտ, ինչը և արվեց Ադրբեջանի օգնությամբ, որի սանձազերծած ապրիլյան ագրեսիային Մոսկվան ուղղակի ստիպված էր արձագանքել:
Ընդ որում, Ադրբեջանը համաձայնում է անդամակցել ԵՏՄ-ին՝ բացառապես Արցախը ստանալու գնով: Թուրքիան դրանում աջակցում է վերջինիս՝ շանտաժի ենթարկելով Մոսկվային ՌԴ առանձին սուբյեկտներում ռուսաստանցի մահմեդականների ինքնորոշման ձգտմանն աջակցությամբ: Որպես լոյալության համար գին՝ նշվում է Արցախը: Այդ իսկ պատճառով Ռուսաստանը հրահրեց ապրիլյան պատերազմը՝ ցույց տալու Հայաստանին իր լիակատար միայնության փաստը և, համապատասխանաբար, հանուն Բաքվի և Անկարայի շահերի Արցախի վերաբերյալ սեփական առաջարկներին համաձայնողությունը:
Այո, բայց այստեղ Մոսկվայի համար կա ՙկարմիր գիծ՚՝ հաշվի առնելով, որ Արցախի և Հայաստանի վերջնական հանձնումն ամենևին ռուսական շահերից չի բխում:
Չի բխում, քանի որ այդ դեպքում Թուրքիան Ադրբեջանի հետ միասին անխուսափելիորեն դուրս կհրավիրի Ռուսաստանին տարածաշրջանից, ինչը Մոսկվայում շատ լավ հասկանում են: Սակայն, կա նաև ԱՄՆ-Իսրայել տանդեմը, որին փորձում է դիմակայել պուտինյան Ռուսաստանը՝ այդ թվում բռունցք թափ տալով Ղարաբաղում: Եվ գլոբալ խաղացողների համար Հարավային Կովկասի կարևորության լույսի ներքո՝ Հայաստանն ուղղակի պարտավոր է, վերջապես, սեփական դերակատարությունն ունենալ տարածաշրջանի շուրջ աշխարհաքաղաքական գործընթացներում: Իրականությունն այն է, որ Հարավային Կովկասում ցանկացած կողպեք բացելու համար Մոսկվային միշտ հարկավոր է հայկական բանալի, որը, վերջապես, պետք է դադարենք նվիրել նրան: Հայաստանը շատ լավ կարող է ընդհանուր լեզու գտնել թե՛ Ադրբեջանի, թե՛ նույնիսկ Թուրքիայի հետ՝ առանց Ռուսաստանի միջնորդության, ինչն այդքան թանկ է մեզ վրա նստում: Բնական է, որ Ռուսաստանին դա ձեռնտու չէ, այդ պատճառով նախընտրում է պահպանել կրակը Ղարաբաղում՝ պարբերաբար վախեցնելով մեզ թուրքական յաթաղանով: Իրականում դա ամենևին այդպես չէ, ինչը մենք շատ լավ ցույց տվեցինք Արցախում: Անհրաժեշտության դեպքում, մի փոքր այլ մեթոդներով, ցույց կտանք նաև Թուրքիային:
Եվ այստեղ մենք սահուն կերպով անցում ենք կատարում Արևմտյան Հայաստանի իսլամացված հայերին որպես աշխարհաքաղաքական գործոն օգտագործմանը…
Միանգամայն ճիշտ է: ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը Թուրքիայի փլուզման բավական լուրջ նախագիծ ունի, որում, Քուրդիստանի ստեղծմանը հավասար, նախատեսված է Արևմտյան Հայաստանի ստեղծում: Այդ նախագծի մասին, ի դեպ, տեղեկացված են մեր իշխանությունները և ոչ միայն: ԱՄՆ նման ծրագրերը մի քանիսն են: Վաշինգտոնում շատ լավ գիտակցում են, որ Թուրքիան արհեստական պետություն է՝ ստեծված, իմիջիայլոց, Լենինի ջանքերով: Եվ Թուրքիայի փլուզման ծրագրերի իրականացման դեպքում իսլամացված հայերի և Հայաստանի մասնակցությունն անխուսափելի է: ԱՄՆ-ը մեզանից շատ ավելի լավ գիտի Թուրքիայի տարածքում առնվազն 5 մլն նման էթնիկ հայերի առկայության մասին:
Այո, բայց դրա համար այդ մարդիկ նախևառաջ իրենց պետք է հայ զգան: Նրանք պատրա՞ստ են վերադառնալ իրենց ինքնությանը:
Իսլամացված հայերն արդեն իրենց ինքնությանը վերադառնալու ճանապարհ են որդեգրել: Դիարբեքիրում, տեղական քրդական իշխանությունների թույլտվությամբ, արդեն գործում է Թուրքիայի հայերի միություն, որտեղ շրջակա գյուղերի բնակիչները հայերեն են սովորում: Համանման միություններ, հայոց լեզվի դասընթացներ են գործում Մուշում, Դերսիմում, Համշենում: Եվ սա միայն բաց տեղեկատվությունն է: Ըստ որում, հենց մահմեդական հայերն են կազմում այդ տարածքներում թուրքական և քրդական հասարակության ամենաակտիվ սոցիալական շերտը: Եվ առաջիկա 10 տարում այդ մարդիկ ակտիվորեն ՙկվերադառնան՚: Դա շատ լավ գիտեն ԱՄՆ-ում, Կանադայում, բայց, չգիտես ինչու, չեն ցանկանում իմանալ Հայաստանում: Վերջապես, Թուրքիայի ամենակենտրոնում ապրում են ալավի թուրքեր, ալավի քրդեր, ալավի զազաներ և ալավի արաբներ, որոնց ընդհանուր թիվը տատանվում է 18-ից մինչև 20 մլն: Այդ մարդիկ խիստ տարբերվում են սուննի թուրքերից և շաֆիիթ թուրքերից մշակույթի բարձր մակարդակով և սոցիալական ակտիվությամբ՝ կարևոր դեր խաղալով երկրի կառավարման գործում: Հատկանշական է, որ Աթաթուրքի հիմնած Թուրքիայի Ժողովրդա-դեմոկրատական կուսակցությունն այսօր 100%-ով կառավարվում է ալավիների կողմից: Այդ պատճառով Թուրքիայում Х ժամի ներքին կոնֆլիկտ կսկսվի հենց ալավիների և սուննիների միջև: Եվ հայեր միակ հավանական դաշնակիցն այդ Х ժամին Թուրքիայի ալավիները կլինեն: Այսպիսին է Թուրքիայի շուրջ աշխարհաքաղաքական իրավիճակը, և իրադարձությունների հետագա զարգացումը, այսպես թե այնպես, տեղի կունենա՝ այդ թվում ՙՀայկական հարցի՚ օգտագործմամբ:
Այո, բայց ներկայիս հայկական իշխանության պահպանման պայմաններում նման աշխարհաքաղաքական կոմբինացիան կարող է միայն նոր խնդիրներ ստեղծել Հայաստանի համար…
Թե ինչպես կօգտագործվի ՙՀայկական հարցը՚, կախված կլինի այդ թվում՝ Հայաստանից, որն առայժմ տարածաշրջանում որպես գործոն գոյություն չունի: Սակայն, մենք ուղղակի պարտավոր ենք տարածաշրջանային գործոն դառնալ՝ հաշվի առնելով, որ նման բարդ իրավիճակում չձգտել դրան՝ նշանակում է անմեղսունակության պիտակ կախել քեզ վրա:
Եվ Հայաստանի փրկության միակ ճանապարհը տեսնում եմ Հայաստանում շուտափույթ իշխանափախության մեջ՝ առանց արյունահեղության կամ հերթական ընտրությունների միջոցով: Իշխանափոխություն տեղի կունենա ընտրական գործընթացներից դուրս՝ հանդիսանալով աշխարհաքաղաքական փակուղուց երկրի դուրս գալու միակ հնարավորությունը: Եվ այս առումով նոր ուժերի բովանդակությունը, որոնք մինչև ընտրությունները կտանձնեն երկրի կառավարումը, կարևոր չէ: Կարևոր է, որ այդ ուժերն իրենց նախորդների պարտավորություններից հրաժարվելու և Ղարաբաղի շուրջ բանակցությունները զրոյից սկսելու հնարավորություն կստանան: Միայն այդ դեպքում Հայաստանը կվերածվի գործոնի: Արցախում այդ խնդիրը կարելի է ավելի հեշտ լուծել, օրինակ՝ նշանակելով Վիտալի Բալասանյանին ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի հրամանատար: Այդ դիվանագիտական քայլն ինքնաբերաբար կհանգեցնի բանակցային գործընթացում գերակայությունների փոփոխման, քանի որ ընդդիմադիր գեներալ Բալասանյանը կարող է նաև չհամաձայնել Երևանի այս կամ այն որոշմանը՝ պարտադրված վերջինիս, օրինակ՝ Մոսկվայի կողմից: Սա տարբերակներից մեկն է միայն, որը պետք է իր ակտիվում ունենա և անհրաժեշտության դեպքում կիրառի ցանկացած նորմալ իշխանություն: Եվ այդ առումով այսօր ամենանպաստավոր պահն է Սերժ Սարգսյանի հրաժարականի համար, քանի որ հասարակության կողմից նրա անձի չընդունման աստիճանն այսօր հասել է եռման աստիճանի:
Այս բարդ իրավիճակում ձեռքերը լվանալով՝ նա արևմտյան գործընկերների օրինակով ՙռիսեթ՚ կանի՞:
Միանշանակ: Միայն այդ դեպքում նրան կհաջողվի խաղից դուրս գալ՝ առանց հայկական պետականության համար կորուստների: Եվ այսօր այդ ՙռիսեթի՚ ճիշտ ժամանակն է:
Կարծիք. Բաքուն Բեռլինում բանակցությունների արդյունքներով ստանում է ընդլայնված ազդեցության ալիք ԵՄ ներսում և ամրապնդում է համագործակցային կապերը գլխավոր եվրո-շարժիչի հետ
Հայ փորձագետ. Կարո՞ղ է արդյոք ժամանակակից Ադրբեջանը գոյություն ունենալ առանց ռուսական և խորհրդային արդիականացման
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
