ԵԱՀԿ / ԺՀՄԻԳ. Հայաստանում ընտրությունների առցանց քարոզարշավը կրել է առճակատման և բաժանարար բնույթ

Արմինֆո.Հունիսի 7-ին Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների կազմակերպումը ճնշող մեծամասնությամբ դրական  է գնահատվել, մինչդեռ, առցանց քարոզարշավը կրել է առճակատման և բաժանարար բնույթ: Այդ մասին ասվում է ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ դիտորդների հայտարարության մեջ։ 

"Մենք հանդիպեցինք ընտրատեղամասերի նվիրյալ աշխատակիցների, որոնց ճնշող մեծամասնությունը կանայք էին, ովքեր իրենց պարտականությունները կատարում էին նվիրումով և ուշադրությամբ: Որոշ ընտրողների շրջանում պակասում էր ընտրական տեղամասերի եւ քվեարկության ընթացակարգերի մասին հիմնական տեղեկատվությունը, եւ Հայաստանի իշխանությունները պետք է մտածեն, թե ինչպես բարելավել ընտրողների իրազեկումը", - ասել է Եվրախորհրդարանի պատվիրակության ղեկավար Նատալի Լուազոն: 

Նրա խոսքով՝ ընտրություններն, ընդհանուր առմամբ, անցել են խաղաղ և առանց միջադեպերի, ընտրական գործընթացը եղել է հանգիստ և շատ լավ կազմակերպված, ընթացակարգերը, թվում էր, մանրակրկիտ պահպանվել են, իսկ մանր անհամապատասխանությունները ձայների հաշվարկից առաջ մանրակրկիտ ստուգվել են: 

Հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ առցանց քարոզարշավը լայն տարածում է գտել, և դրա կարգավորումը սահմանափակ է, ինչը նվազեցնում է թափանցիկությունն ու վերահսկողությունը: Առցանց քարոզարշավը կրել է առճակատման և բաժանարար բնույթ ։ ԵԱՀԿ / ԺՀՄԻԳ առաքելությունը նշել է որոշ թեկնածուների կողմից տարածված մանիպուլյատիվ, կեղծ և արհեստական բանականության կողմից գեներացված բովանդակության, ինչպես նաև ոչ հավաստի և երրորդ կողմի օգտահաշիվների օգտագործում՝  ընդդիմախոսներին, կառավարությանը և ընտրական գործընթացը վարկաբեկելու համար: Ընդհանուր առմամբ, իշխանությունները քայլեր են ձեռնարկել ապատեղեկատվության դեմ պայքարելու համար, սակայն այդ ջանքերի թափանցիկությունն ու արդյունավետությունը սահմանափակվել են հանրամատչելի տեղեկատվության բացակայությամբ: 

Քարոզարշավի ֆինանսավորման կանոնների փոփոխությունները ընդլայնել են քարոզարշավի ծախսերի սահմանումը, ավելացրել են նվիրատվության և ծախսերի սահմանները և վերաբաշխելն վերահսկողության պարտականությունները: Այնուամենայնիվ, մնում են մի շարք բացեր, որոնք սահմանափակում են կուսակցությունների և քարոզարշավների ֆինանսավորման թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունը և բարեխղճությունը: 

Չնայած գենդերային քվոտայի համար ընտրական վարչակազմի եւ խորհրդարանի, ինչպես նաեւ ֆինանսական խթաններին կուսակցությունների համար, որոնք աջակցում են գենդերային հավասարակշռված ղեկավար մարմինները, կանանց մասնակցությունը հասարակական ու քաղաքական կյանքում մնում է ցածր: Կանայք կազմել են թեկնածուների 37,3 տոկոսը։ 

Մեդիա միջավայրը բազմակարծիք է, բայց՝ բևեռացված, և ԶԼՄ-ների մոնիտորինգի ԺՀՄԻԳ առաքելությունը պարզել է, որ պարբերականների մեծ մասը թեկնածուների կողմից օգտագործվել է փոխադարձ վիրավորանքներ ու երկպառակություն հրահրող նախընտրական հռետորաբանությունն ուժեղացնելու համար ՝ առաջարկելով թեկնածուների ծրագրերի քիչ բովանդակային վերլուծություն: Պետական հեռուստատեսությունը բացահայտ կողմնակալություն է ցուցաբերել հօգուտ իշխող կուսակցության՝ հակառակ իր իրավական պարտավորություններին և հանրային մանդատին: Միևնույն ժամանակ, մի շարք մասնավոր լրատվամիջոցներ կառավարությանը ներկայացրել են բացասական լույսի ներքո և բարենպաստ լուսաբանել են ընդդիմության առանձին թեկնածուների: Այս ամենը միասին վերցրած՝ խաթարել է ընտրողների ՝ գիտակցված ընտրություն կատարելու հնարավորությունը։ 

"Հայաստանի ընտրողներին ընձեռվեց և նրանք օգտվեցին պրոֆեսիոնալ կազմակերպված ընտրական գործընթացում և ակտիվ ու բազմակարծիք, թեև հաճախ խիստ բևեռացված քարոզարշավի ընթացքում իրական ընտրություն կատարելու հնարավորությունից։ Ցավոք, նրանք ստիպված են եղել այդ ընտրությունը կատարել աննախադեպ արտաքին միջամտության եւ ճնշման ֆոնին ՝ պատժիչ առեւտրային միջոցների եւ հետագա բացասական հետեւանքների մասին ամենօրյա սպառնալիքների տեսքով ՝ կախված նրանից, թե ինչ ընտրություն կկատարեն", - հայտարարել է ԵԱՀԿ ժողովրդավարական հաստատությունների եւ մարդու իրավունքների գրասենյակի ընտրությունների դիտարկման առաքելության ղեկավար Յանեզ Լենարչիչը ։

Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում տեղի ունեցան հերթական խորհրդարանական ընտրությունները ։ Ընտրություններին մասնակցությունը կազմել է 58,97 տոկոս։  Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախնական տվյալների համաձայն, բոլոր 2005 ընտրատեղամասերի ձայների հաշվարկի արդյունքում խորհրդարան են անցնում Նիկոլ Փաշինյանի իշխող "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցությունը, Սամվել Կարապետյանի "Ուժեղ Հայաստան" դաշինքը, երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի "Հայաստան"դաշինքը: Մյուս թեկնածուների արդյունքները ցածր են կուսակցությունների համար անհրաժեշտ  4 տոկոս, դաշինքների համար՝ 8-10 տոկոս անցողիկ շեմից։ Հատկանշական է, որ գործարար Գագիկ Ծառուկյանի "Բարգավաճ Հայաստան" կուսակցությունը կորցրել է անցողիկ 4% - ը՝ Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից խորհրդարանական ընտրությունների քվեարկության նախնական արդյունքների ճշգրտումից հետո: Դրանից հետո կուսակցությունում հայտարարել են, որ ձայների վերահաշվարկի միջնորդություն կներկայացնեն և հետամուտ կլինեն ընտրախախտումների բացահայտմանը: Վերահաշվարկի արդյունքում պարզ կդառնա, թե արդյոք կուսակցությունը կհայտնվի խորհրդարանում։

Նշենք, որ ընտրությունների օրը վաղ առավոտից դիտորդներն ու լրագրողներն ահազանգում էին իշխող ուժի կողմից քվեարկության կազմակերպման բազմաթիվ խախտումների մասին: Այսպիսով, Փաշինյանի կուսակցությունը հնարավորություն ունի միանձնյա ձևավորել երկրի կառավարությունը ՝ ստանալով Հայաստանի խորհրդարանում մանդատների մեծամասնությունը: Այդ մասին նա հանդիսավոր հայտարարել էր ուշ գիշերին, երբ մշակվել էին ընտրատեղամասերի միայն մոտ 10% - ի տվյալները։