Քաղաքագետ. Հայաստանի իշխանությունները Մեղրիի և Սյունիքի դռները լայնորեն բացել են Թուրքիայի և Ադրբեջանի առջև

Արմինֆո. Ստենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր, քաղաքագետ Արթուր Խաչիկյանը համոզված է, որ Հայաստանի գործող իշխանությունները գնացել են հերթական զիջումներին Ադրբեջանին և հանձնել են Սյունիքի մարզի Մեղրիի նկատմամբ վերահսկողությունը։

«Ինչպես նախկինում գրել էինք՝ հղում անելով Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցի և Վաշինգտոնի Եվրոպական քաղաքականության կենտրոնի աղբյուրներին, Հայաստանը հանձնել է «Զանգեզուրի միջանցքը»։ Թուրքիան և Ադրբեջանը ռազմավարական դերակատարում կունենան, և նրանց ձեռքում կլինի Զանգեզուրի միջանցքի ֆինանսավորումը, կառուցումը, սպասարկումն ու կառավարումը։ Հայկական ինքնիշխանությունը մնում է թղթի վրա։ Եվ ահա՝ բացահայտվեց այս դավաճանների խմբի հերթական սուտը, հերթական հնարքը։ Հրապարակվել է այս խմբի ներկայացուցչի հետ Ռուբիոյի ստորագրած համաձայնագրի տեքստը։ Այս համաձայնագիրը ևս մեկ մեխ խփեց Մեղրիի և Սյունիքի դագաղին»,- իր տելեգրամյան ալիքով գրել է փորձագետը՝ նկատի ունենալով «Միջազգային խաղաղության և բարօրության համար Թրամփի երթուղի» (TRIPP) նախագծի շուրջ ռազմավարական համագործակցության շրջանակային համաձայնագրի նախաստորագրումը։

«Երբ կարդում եք այս փաստաթուղթը, մազերդ բիզ-բիզ են կանգնում։ Մեղրին հանձնված է, Հայաստանի ինքնիշխանությունը՝ կորսված, Թուրքիան և Ադրբեջանն այժմ կարող են վերահսկողություն հաստատել Մեղրիի կամ «Զանգեզուրի միջանցքի» նկատմամբ»,- այնուհետև գրում է Խաչիկյանը։

Իր խոսքերն ապացուցելու համար նա վերլուծում է նախաստորագրված համաձայնագրի տեքստը, որը մայիսի 26-ին Երևանի օդանավակայանում ստորագրել են ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն և ՀՀ արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը։

Քաղաքագետն ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ այս փաստաթղթի առաջին հոդվածը սահմանում է՝ «Հատուկ նշանակության ընկերություն» (SPV) նշանակում է դուստր ձեռնարկություն, որը կստեղծվի TDC-ի կողմից՝ TRIPP-ի կոնկրետ մեխանիզմն իրականացնելու նպատակով, ինչը ենթադրում է դուստր ձեռնարկությունների և ենթակապալառուների ստեղծում։

«3-րդ հոդվածում ասվում է, որ կողմերը նախատեսում են, որ Բաժնետերերը պետք է TDC-ի Կանոնադրության մեջ և Բաժնետերերի համաձայնագրում (ըստ հանգամանքների) սահմանեն որոշումների կայացման հատուկ մեխանիզմներ այն վերապահված հարցերի համար, որոնք պահանջում են փոխադարձ համաձայնություն, ինչպես դա մանրամասնված է TDC-ի Կանոնադրության մեջ և/կամ Բաժնետերերի համաձայնագրում։ Վերապահված հարցերը պետք է ներառեն, բայց չսահմանափակվեն միայն այն հարցերով, որոնք վերաբերում են՝ շահագրգիռ կողմերի մասնակցությանը (ներառյալ TDC-ում վերահսկողության փոփոխությունը, բաժնետոմսերի փոխանցումը TDC-ում, մասնավոր ընկերությունների գրանցումն ու սեփականատիրությունը). որոշ խոշոր պայմանագրերին և ֆինանսական որոշումներին. կոնցեսիոն իրավունքների տրամադրմանը և կոնցեսիոն համաձայնագրերի վերջնական պայմաններին. ինչպես նաև Համատեղ հռչակագրին, ազգային անվտանգությանը և քաղաքական բնույթի հարցերին։

Այսինքն՝ այս կորպորացիան կունենա որոշումների կայացման իր սեփական մեխանիզմները, որտեղ ԱՄՆ-ն կունենա բաժնետոմսերի 74%-ը, այսինքն՝ որոշիչ ձայն, հետևաբար որոշումները կընդունվեն բաժնետերերի մեծամասնությամբ։ Հայաստանը չի կարող «ոչ» ասել, նա վետոյի իրավունք չունի»,- նկատել է Խաչիկյանը։

Փորձագետը համոզված է, որ այդ որոշումները ներառում են կորպորացիայի նկատմամբ վերահսկողության փոփոխությունը, սեփականատերերի փոփոխությունը, ենթակապալառուների ներգրավումը, պայմանագրերը, ֆինանսական որոշումները, կոնցեսիոն իրավունքների տրամադրումը, ազգային անվտանգության հարցերը։ Նրա խոսքով՝ դրանք լինելու են մի կորպորացիայի կողմից ընդունված որոշումներ, որտեղ Հայաստանին պատկանում է բաժնետոմսերի միայն 26%-ը։

Այնուհետև քաղաքագետն ուշադրություն է հրավիրում 4-րդ հոդվածի վրա, որտեղ ասվում է, որ Հայաստանը համաձայն է, որ TDC կորպորացիան լիազորված կլինի ընտրել երրորդ կողմերին՝ կապալառուների կողմից մշակված յուրաքանչյուր TRIPP նախագծի իրականացման համար, ներառյալ այն երրորդ կողմերը, որոնք հանդես են գալիս որպես կոնցեսիոներներ, հովանավորներ, օպերատորներ, կապալառուներ և EPC (ինժեներական գնումների և շինարարության) մատակարարներ նման TRIPP նախագծի համար։

«Այսինքն՝ կորպորացիան է ընտրելու երրորդ անձանց, օպերատորներին, կապալառուներին, ինժեներներին, շինարարական ընկերություններին, հովանավորներին։ Այդ որոշումները կայացվելու են ոչ թե Հայաստանի, այլ ԱՄՆ կորպորացիայի կողմից, որտեղ Հայաստանի բաժնեմասը կազմում է ընդամենը 26%, հետևաբար նրա ձայնը նշանակություն չի ունենա»,- շարունակել է Խաչիկյանը։

Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ TRIPP համաձայնագիրը գերակայություն ունի Հայաստանի օրենսդրության նկատմամբ, ինչի մասին վկայում է նաև այդ համաձայնագրի 5-րդ հոդվածը, որտեղ ասվում է, որ Հայաստանը հաստատում է, որ, իր Սահմանադրության համաձայն, սույն Համաձայնագիրը կկիրառվի Հայաստանի օրենսդրության հետ ցանկացած հակասության դեպքում։ Միացյալ Նահանգները մտադիր են տրամադրել և/կամ աջակցել TRIPP նախագծերի ֆինանսավորման ապահովմանը՝ միջոցների առկայության դեպքում և կիրառելի պահանջներին համապատասխան, կամ պետական և ոչ հանրային ներդրողների կողմից առևտրային պայմաններով։

«Կորպորացիան կունենա հողօգտագործման, կառուցապատման բացառիկ իրավունքներ և բոլոր այլ իրավունքները միջանցքի տարածքում։ Կորպորացիան կորոշի կոնցեսիայի պայմանները և կընտրի այն կողմերին (երկրներ, ընկերություններ և այլն), որոնց կտրամադրվեն կոնցեսիաները։ Այս մասին է վկայում համաձայնագրի 6-րդ հոդվածը, որտեղ ասվում է, որ Հայաստանը TDC-ին 49 տարի սկզբնական ժամկետով տրամադրում է հողօգտագործման բացառիկ իրավունքներ, կառուցապատման իրավունքներ, համապատասխան թույլտվություններ և բոլոր այլ իրավունքները, որոնք կսահմանվեն Հայաստանի Կառավարության և TDC-ի կողմից՝ փոխադարձ համաձայնությամբ, որոնք անհրաժեշտ են համապատասխան օբյեկտների արդյունավետ զարգացման, շահագործման և/կամ պահպանման համար՝ կախված հանգամանքներից։ TRIPP նախագիծը, որի իրավունքները պետք է ամբողջությամբ փոխանցվեն կապալառուներին։ Հայաստանը համաձայն է, որ TDC-ին պետք է թույլատրվի մշակել կոնցեսիայի մանրամասն պայմանները, որոնք կօգտագործվեն կոնցեսիոների ընտրության ժամանակ, ինչպես նկարագրված է 4(3) հոդվածում»,- շարունակել է փորձագետը։

Խաչիկյանի խոսքով՝ սա Մեղրիի ամբողջական, անվերապահ, հստակ և միանշանակ հանձնումն է։ «ԱՄՆ-ին պատկանող կորպորացիան իրավունք կունենա հրավիրել երրորդ կողմերի, ինչպիսիք են Թուրքիան և Ադրբեջանը, դառնալու Մեղրիի միջանցքի ենթակապալառուներ, շինարարներ, օպերատորներ, կառավարիչներ, ֆինանսավորողներ, սեփականատերեր։ Հայաստանի Սահմանադրությունն ու հայկական օրենքներն այլևս նշանակություն չեն ունենա. TRIPP համաձայնագիրը կունենա գերակա ուժ։ Ահա թե ինչու է դավաճանների այս խումբն այդքան կատաղի կերպով փորձում փոխել Սահմանադրությունը՝ որպեսզի TRIPP-ն առավելություն ունենա Հայաստանի օրենքների նկատմամբ։ Հայաստանի ինքնիշխանության մասին խոսքերը ընդամենը խոսքեր են։ Դա կմնա թղթի վրա։ Մեղրին հանձնված է, և մենք դարձել ենք գաղութ»,- համարում է քաղաքագետը։

Փորձագետն ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ Հայաստանը ձայնի իրավունք չի ունենալու այն հարցում, թե ինչպես կառավարել միջանցքը, ում հրավիրել միանալու նախագծին, ֆինանսավորել այն, կառուցել ճանապարհները, և թե ով կդառնա «Զանգեզուրի միջանցքի» նոր սեփականատերը։ Նրա խոսքով՝ այս փաստաթղթում ամեն ինչ գրված է սևով սպիտակի վրա։

«Մեղրիի և Սյունիքի դռները լայնորեն բացված են Թուրքիայի և Ադրբեջանի առջև, որոնք կարող են մտնել այնտեղ և երբեք չհեռանալ։ Եվ այդ դուռը բացվել է վախկոտ դավաճանների խմբի և նրանց աղանդի անդամների կողմից, որոնց միակ մտահոգությունն իշխանության ղեկին մնալն է, իրենց փորերը լցնելը և սեփական երկիրը հանձնելով ավելի շատ փող աշխատելը։

Մենք ապրում ենք մի դժվարին ժամանակաշրջանում, որը հետո երկար կհիշեն մեր սերունդները, ինչպես մենք հիմա հիշում ենք 1918-1920 թվականների Հայաստանի առաջին հանրապետության վերջը։ Այն ժամանակ վերջին պահին եկավ 11-րդ կարմիր բանակը և փրկեց այդ Հայաստանի գոնե մնացորդները։

Այսօր 11-րդ կարմիր բանակը չկա։ Կաք դուք՝ ընտրողներդ, և ձեզ մնացել է 6 օր ընտրություններին գնալու, ձեզ հետ բերելու նրանց, ում դեռ չեն ներքաշել այս սարսափելի աղանդի մեջ, և քվեարկելու մեր փոքրիկ հանրապետության փրկության օգտին»,- ամփոփել է Խաչիկյանը։