ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարներն անհրաժեշտ են համարում հանրաքվեի անցկացումը Հայաստանում՝ ԵՄ-ին երկրի անդամակցության կամ ԵԱՏՄ-ում մնալու վերաբերյալ

Արմինֆո. Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների առաջնորդները  հայտարարել են, որ կիսում են Հայաստանում համազգային հանրաքվե անցկացնելու անհրաժեշտության մասին դիրքորոշումը՝ ԵՄ-ին երկրի անդամակցության կամ ԵԱՏՄ-ում մնալու վերաբերյալ։ Համապատասխան հայտարարությունը հրապարակվել է Կրեմլի կայքում:

Նշվում է, որ Բելառուսի Հանրապետության, Ղազախստանի Հանրապետության, Ղրղզստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահները նման որոշում են կայացրել ՝ հաշվի առնելով ԵՄ անդամակցությանն ուղղված Հայաստանի ՝գործողությունները: Մասնավորապես, ինչպես հստակեցվում է հայտարարության մեջ, խոսքը 2025 թվականին հանրապետության Ազգային ժողովի հավանությանն արժանացած և ՀՀ նախագահի կողմից ստորագրված "Եվրոպական միությանը Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին" օրենքի մասին է, ինչպես նաև ԵՄ կողմից ՀՀ կառավարության եվրոպական նկրտումների վերահաստատման մասին, որն արտահայտված է Հայաստան-ԵՄ առաջին գագաթնաժողովի արդյունքում ընդունված Համատեղ հռչակագրում: 

"Հաշվի առնելով ԵԱՏՄ անդամ պետությունների տնտեսական անվտանգության համար էական ռիսկերը, որոնք առաջանում են հանրապետության ՝ Եվրամիությանն անդամակցելու նախապատրաստման, ինչպես նաև Միության անդամ պետություններին դրա հետ կապված վնասները կանխելու անհրաժեշտությունից, որոշում է կայացվել, որ Բելառուսի Հանրապետությունից, Ղազախստանի Հանրապետությունից, Ղրղզստանի Հանրապետությունից եւ Ռուսաստանի Դաշնությունից Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի անդամները Եվրասիական տնտեսական Բարձրագույն խորհրդի 2026 թվականի դեկտեմբերին կայանալիք հերթական նիստում կզեկուցեն Հայաստանի հանդեպ Եվրասիական տնտեսական միության շուրջ պայմանագրի գործողության կասեցման հնարավոր հետեւանքների մասին: Կիսում ենք Եվրամիությանն անդամակցելու կամ Եվրասիական տնտեսական միության կազմում մնալու հարցի շուրջ Հայաստանի Հանրապետությունում հնարավորինս կարճ ժամկետում համազգային հանրաքվե անցկացնելու անհրաժեշտության մասին դիրքորոշումը", - ասվում է հայտարարության մեջ: 

Հիշեցնենք, որ  ՀՀ կառավարությունը 2025 թվականի հունվարի 9-ին հավանություն է տվել "ԵվրաՔվե" քաղաքացիական նախաձեռնության կողմից առաջարկված ՝ Եվրոպական միությանն անդամակցելու գործընթաց սկսելու մասին օրենքի նախագծին, որն ուղարկվել է Հայաստանի խորհրդարանի հաստատմանը։ Մարտի 26-ին երկրի խորհրդարանը վերջնական ընթերցմամբ ընդունել է այն և ուղարկել նախագահի ստորագրմանը։ Փաստաթուղթը ստորագրվել է նույն թվականի ապրիլի 4-ին։ Ռուսաստանը Հայաստանին տեղեկացրել է, որ Եվրասիական տնտեսական միությանը և Եվրամիությանը միաժամանակյա անդամակցությունն անհնար է: 2026 թվականի մայիսի 9-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լրագրողների հետ զրույցում Հայաստանին առաջարկել էր որքան հնարավոր է շուտ կողմնորոշվել ԵՄ և ԵԱՏՄ անդամակցության հարցում ՝նշելով հար եղած դեպքում "քաղաքակիրթ ապահարզան սկսելու" պատրաստակամությունը։ Երևանում՝ ի պատասխան, նշել են, որ ԵԱՏՄ-ն կլքեն, երբ հարկ համարեն։ 

Հատկանշական է, որ մայիսի 29-ին ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը, ելույթ ունենալով Աստանայում Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստի ժամանակ, հայտարարել է, որ Հայաստանը մտադիր է այսուհետ ևս բարեխղճորեն մասնակցել Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) աշխատանքին՝ փոխադարձ հարգանքի, իրավահավասար գործընկերության և միության բոլոր անդամ պետությունների ազգային շահերը հաշվի առնելու հիման վրա: 

Հավելենք, որ ըստ ՀՀ Վիճակագրական կոմիտեի տվյալների ՝ Հայաստանի և ԵԱՏՄ երկրների միջև արտաքին առևտրաշրջանառությունը 2025 թվականին կրճատվել է 36,9% - ով ՝ կազմելով 8 մլրդ դոլարից մի փոքր ավելի ։ Ընդ որում, արտահանման մատակարարումների ծավալները նվազել են 5% - ով ՝ մինչև 3,2 մլրդ դոլար, ներմուծման 48,5% - ով նվազման ֆոնին ՝ մինչև 4,8 մլրդ դոլար։ 

Ռուսաստանի հետ փոխադարձ առևտուրը հաշվետու ժամանակահատվածում ցուցադրել է անկում ՝ 38,3% - ով ՝ կազմելով 7.6 մլրդ հետ։ Բելառուսի հետ ապրանքաշրջանառությունը 2025 թվականին աճել է 22.9% - ով 'մինչև 251.4 մլն դոլար,  Ղազախստանի հետ աճ է գրանցվել՝ 6,3% - ով' մինչև 115.9 մլն դոլար, Ղրղզստանի հետ նկատվում փոխադարձ առևտրի անկում՝ 23.2% - ով ' մինչև 11.3 մլն դոլար բաժին։

2026 թվականի առաջին եռամսյակում Հայաստանի և ԵԱՏՄ երկրների առևտրաշրջանառությունը կրճատվել է 15,6% - ով ՝ հասնելով 1,4 մլրդ դոլարի ։ Ընդ որում, արտահանումը ցույց է տվել ծավալների 6,5% նվազում ՝ կազմելով 685,9 մլն դոլար ՝ ներմուծման 22,6% անկման ֆոնին՝ մինչև 722.7 մլն դոլար