Հայաստանի օմբուդսմեն․ Անհրաժեշտ  է քաղաքական գործիչներից պահանջել հրապարակային շփման այլ մոդել

Արմինֆո. Անհրաժեշտ է Հայաստանի քաղաքական գործիչներից պահանջել հրապարակային շփման այլ մոդել, ձևավորել այնպիսի հասարակական միջավայր, որտեղ քաղաքական ուժերի համար անթույլատրելի լինի թշնամանքի և ատելության խոսքի օգտագործումը և ատելության խոսքի տարածումը։ Այդ մասին հայտարարել է ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը՝ "Ատելության խոսքի և սեքսիզմի դեմ պայքարը Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ" թեմայով վարժանքի ժամանակ:

Իրավապաշտպանը ցավով նշել է, որ այսօր ստիպված է անընդհատ հիշեցնել․ անկախ այն բանից, թե ինչ քաղաքական գործընթացներում է գտնվում երկիրը, մարդու իրավունքները պետք է մնան գերակա և առաջնային, նշելով, որ այս համատեքստում հատկապես արդիական են մնում ատելության խոսքի և խտրականության հարցերը: Այս առնչությամբ  նա ուշադրություն է հրավիրել, որ վերջին շրջանում ՝ խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին, քաղաքական գործիչների կողմից ավելի ու ավելի հաճախ կարելի է լսել այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսիք են ՝ "քեզ տղամարդու պես պահիր"  կամ "դու կին ես, քո տեղը տանը ՝ երեխաների հետ է, ինչու պետք է մասնակցես քաղաքականությանը": Նրա խոսքով ՝ նման արտահայտությունները կարող են ինչ-որ մեկին աննշան թվալ, սակայն դրանք արմատացած գենդերային կարծրատիպերի վառ օրինակ են, որոնք շարունակում են ակտիվորեն դրսևորվել հայ հասարակության մեջ, այդ թվում ՝ ընտրական գործընթացների ընթացքում:

"Այս խնդիրը կապված է սոցիալական դերերի և գենդերային տարբերությունների կարծրատիպային ընկալման հետ։ Ինչ վերաբերում է կանանց, դա դրսևորվում է ոչ միայն նրանց մասնագիտական գործունեության գնահատման, այլև արտաքին տեսքի քննարկման մեջ: Նման ընկալումը պետք է փոխել, իսկ հարցերն  ակտիվորեն բարձրացնել հանրային տիրույթում", - ընդգծել է օմբուդսմենը։

Որպես օրինակ՝ Մանասյանը նշել է, որ գենդերային կարծրատիպերը հատկապես վառ են դրսևորվել Գյումրու ավագանու ընտրությունների ժամանակ, որտեղ նման դեպքերը,   նրա գնահատմամբ, կրել են համակարգված բնույթ: Մանասյանը սա որակել է խիստ վտանգավոր միտում, ընդգծելով, որ հասարակությանը պետք է հստակ հասկացնել, որ նման հռետորաբանությունն անընդունելի է:

Միաժամանակ, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ միշտ չէ, որ նման հռետորաբանությունը պետք է պարտադիր դառնա քրեական պատասխանատվության ենթակա: "Կարևոր է տարբերակել դեպքեր, երբ հռետորաբանությունը, իրոք, ներկայացնում է հասարակական վտանգ: Քանի որ նման դեպքերում բախվում ենք քրեաիրավական մեխանիզմների կիրառման տրամաբանության չափազանց թույլ ընկալման։ Շատերին թվում է, որ եթե ինչ-որ բան վերաբերում է անձամբ իրենց, ապա դա անպայման պետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության: Սակայն քրեաիրավական միջոցները պետք է կիրառվեն միայն այն ժամանակ, երբ խոսքը վերաբերում է հանրային վտանգ ներկայացնող արտահայտություններին", - պարզաբանել է Մանասյանը։

Բացի այդ, ըստ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի, քաղաքական ուժերը պետք է այս կամ այն հարցի նկատմամբ իրենց վերաբերմունքը դրսևորեն, առաջին հերթին, սեփական վարքագծով: Սակայն այսօր, նրա խոսքով, լուրջ խնդիր կա. հաճախ հենց քաղաքական ուժերի առաջնորդներն են դառնում ատելության խոսքի, այդ թվում ՝ սեռով պայմանավորված խտրական արտահայտությունների տարածողներ:

"Չեմ ուզում հիմա բերել կոնկրետ օրինակներ, քանի որ մենք գտնվում ենք նախընտրական շրջանում, սակայն ընտրություններից հետո այդ հարցը կքննարկվի ավելի լայնորեն, եւ արդեն կոնկրետ քաղաքական ուժերի օրինակով: Սակայն, սա չափազանց վտանգավոր միտում է, ինչի առնչությամբ քաղաքական գործիչներից անհրաժեշտ է պահանջել հրապարակային շփումների այլ մոդել", - ասել է Մանասյանը: Ինչպես պարզաբանել է իրավապաշտպանը, անհրաժեշտ է ձևավորել այնպիսի հասարակական միջավայր, որտեղ քաղաքական ուժերին անթույլատրելի լինի թշնամանքի և ատելության խոսքի կիրառումը: "Այսօր ես Հայաստանում հասարակական գործիչների շրջանում կոնսենսուս կամ մարդու իրավունքների արժեքների միասնական ընկալում չեմ տեսնում։ Եվ դա համարում եմ ամենավտանգավորը երկրի իրավական անվտանգության տեսանկյունից։ Անհրաժեշտ է համատեղ ջանքերով հասնել որոշակի թեմաների շուրջ հստակ "կարմիր գծերի" ձևավորման, որպեսզի ցանկացած գործընթաց նախ և առաջ դիտարկվի մարդու իրավունքների պրիզմայով", - եզրափակել է Մանասյանը:

Հատկանշական է, որ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանն ամեն կերպ խուսափել է մատնանշել, որ հենց Հայաստանի գործող իշխանություններն են օգտագործում թշնամանքի, ատելության խոսք, երկպառակություն սերմանում և անգամ անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերում կանանց նկատմամբ: Հայաստանի քաղաքացիների հիշողության մեջ դեռ թարմ են այն կադրերը, երբ մայիսի 18-ին ՀՀ վարչապետը նախընտրական քարոզչության ժամանակ քաշում էր կնոջ ձեռքը, որը համարձակվել էր դժգոհել նրա քաղաքականությունից, բղավում էր նրա վրա և սպառնում։ Սակայն Հայաստանի օմբուդսմենը միայն վերացական հայտարարություններ է արել այդ կապակցությամբ, ընդ որում՝ ժամեր անց և միայն հանրության ճնշման ներքո։

Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու է 19 քաղաքական ուժ ՝ 17 կուսակցություն և 2 դաշինք: