Արմեն Գրիգորյան. Հայաստանը նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մի մասն էր, և մենք տեսանք, թե ինչ տեղի ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղում

Արմինֆո. Հայաստանը նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մի մասն էր, և մենք տեսանք, թե ինչ տեղի ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղում։ ՀՀ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանն այդպես է մեկնաբանել  Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև 2020թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 9-րդ կետին վերադառնալու անհրաժեշտության մասին Էդմոն Մարուքյանի ("Լուսավոր Հայաստան" կուսակցության առաջնորդ - խմբ.) հայտարարությունը։ Մարուքյանը համոզված է, որ հակառակ դեպքում իրավիճակը հղի է ադրբեջանական կողմից, այսպես կոչված, "Զանգեզուրի միջանցքի" ուժով գրավմամբ, որը Հայաստանի տարածքով Նախիջևանը կապում է Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների հետ։

"Ես Մարուքյանի մոտ որևէ հիմնավորում չեմ տեսնում, որ դրանով (9-րդ կետով) կարելի է կանխել այդ իրավիճակը։ Ինչպե՞ս կարող են մարդիկ նման փաստարկներ բերել։ Չէ որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունն ուներ ոչ թե 1 հոդված, այլ, առնվազն, ևս 8, և թե ինչ եղավ այդ 8 հոդվածների հետ՝ մենք տեսանք։ Ինչպես կարելի է չընդունել 8 կետերով կատարվածը և ասել, որ պետք է վերադառնալ 9-րդ կետին։ Հնարավոր է, եթե վերադառնանք, նույն ճանապարհը կրկնենք", - ասել է Գրիգորյանը։

Հարցին, թե այդ դեպքում ինչու Հայաստանը հետ չի վերցնում իր ստորագրությունը հայտարարությունից, ԱԽ քարտուղարն ընդգծել է, որ դա բոլորովին այլ քննարկման թեմա է: "Մենք այդ մասին խոսել ենք հրապարակավ, եւ մեր դիրքորոշումը հայտնել ենք", - եզրափակել է նա։

Նշենք, որ 2024 թվականի օգոստոսին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Երևանը չի պատրաստվում հետ վերցնել իր ստորագրությունը 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունից։ «Չեմ տեսնում, պատճառ, որ Հայաստանը պետք է հետ կանչի իր ստորագրությունը: Ի՞նչ կապացուցենք դրանով, որ ինչ-որ բանից հրաժարվու՞մ ենք։ Մենք ոչ մի բանից չենք հրաժարվում։ Եվ մենք ունենք ապացույցներ, որ այդ հայտարարությամբ ստանձնած պարտավորություններից, ցավոք, հրաժարվել է մյուս կողմը կամ կողմերը ։ Ահա թե ինչ պետք է արձանագրել>, - նշել է նա։

Հիշեցնենք, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի ղեկավարները եռակողմ հայտարարություն են ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղում կրակի և բոլոր ռազմական գործողությունների դադարեցման մասին։

Նշենք, որ հայտարարության մեջ կետ առ կետ խոսվում էր կրակի լիակատար դադարեցման մասին, և որ կողմերը կանգ են առնում զբաղեցրած դիրքերում: Արցախի Աղդամի շրջանը վերադարձվում է Ադրբեջանին ։ Շփման գծի և Լաչինի միջանցքի երկայնքով տեղակայվում են ՌԴ խաղաղապահներ՝ տարածաշրջանում գտնվելու 5 տարի ժամկետով, խաղաղապահները տեղակայվում են հայկական զինված ուժերի դուրսբերմանը զուգընթաց, տեղակայվում է խաղաղապահ կենտրոն։ Այնուհետեւ Հայաստանն Ադրբեջանին է վերադարձնում Քելբաջարի շրջանը, ապա՝ Լաչինի շրջանը: Սակայն Լաչինի միջանցքը (5 կմ լայնությամբ) կապահովի Լեռնային Ղարաբաղի կապը Հայաստանի հետ։ Կողմերի համաձայնությամբ առաջիկա երեք տարիներին կորոշվի Լեռնային Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև կապ ապահովող Լաչինի միջանցքով երթևեկության նոր երթուղու կառուցման ծրագիրը, որին կհաջորդի ռուսական խաղաղապահ զորակազմի վերատեղակայումը այդ երթուղու պահպանության համար: Ընդ որում, Ադրբեջանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Լաչինի միջանցքով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների երթևեկության անվտանգությունը՝ երկու ուղղություններով:

Համաձայնագրի յոթերորդ և ութերորդ կետերը նախատեսում էին ներքին տեղահանված անձանց և փախստականների վերադարձ, ինչպես նաև ռազմագերիների, պատանդների և այլ պահվող անձանց և զոհվածների մարմինների փոխանակում:

Հայտարարության 9-րդ կետում ասվում է. " Ապաշրջափակվում են տարածաշրջանի բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը ։ Հայաստանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Ադրբեջանի հանրապետության արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև տրանսպորտային հաղորդակցության անվտանգությունը ՝ երկու ուղղություններով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների անարգել երթևեկություն կազմակերպելու նպատակով: Տրանսպորտային հաղորդակցության վերահսկողությունն իրականացնում են Ռուսաստանի ԱԴԾ Սահմանապահ ծառայության մարմինները ։ Կողմերի համաձայնությամբ կապահովվի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների հետ կապող տրանսպորտային նոր կոմունիկացիաների կառուցումը>: Ներկայումս Երևանը համաձայն չէ, որ հաղորդակցության նկատմամբ վերահսկողությունը վերապահվելու է ՌԴ ԱԴԾ-ին։